Светот на раб на економски шок: Војната со Иран ги крева цените и се заканува со глобална рецесија

Глобалната економија се соочува со сè поголема неизвесност додека војната поврзана со Иран продолжува да ескалира, носејќи со себе раст на цените на енергенсите, нестабилност на финансиските пазари и сериозни закани за економскиот раст. Нападите и контранападите врз клучната енергетска инфраструктура во Персискиот Залив веќе создаваат ефекти што може да се чувствуваат со месеци, па дури и години.

Во почетната фаза на конфликтот се случи силен нафтен шок, особено откако беше доведен во прашање протокот низ Ормуски теснец, преку кој минува околу една петтина од светската нафта. Ограничувањето на транспортот предизвика сериозен пад на извозот од земјите од регионот, а според Меѓународна агенција за енергија, изгубени се околу 20 милиони барели дневно – што се оценува како еден од најголемите пореметувања во историјата на нафтениот пазар.

Како резултат на тоа, цената на нафтата нагло порасна и се задржува на ниво значително повисоко од периодот пред конфликтот, што веднаш се прелева во повисоки трошоци за транспорт, производство и живот. Економистите предупредуваат дека ваквите шокови историски често воделе кон глобални рецесии, потсетувајќи на кризите од 1970-тите и појавата на стагфлација – комбинација од висока инфлација и слаб економски раст.

Дополнителен удар дојде и врз пазарот на течен природен гас, по нападот врз клучниот терминал во Рас Лафан, кој произведува значаен дел од глобалниот ЛНГ. Дел од капацитетот е уништен, а поправките се очекува да траат со години, што дополнително ја продлабочува енергетската несигурност.

Ефектите не застануваат само кај енергенсите. Поради блокадите и нарушените синџири на снабдување, растат и цените на ѓубривата, особено уреата и амонијакот, кои во голем дел зависат од извозот од Персискиот Залив. Ова веќе создава притисок врз земјоделството и најавува поскапа храна и потенцијално помали приноси во наредниот период.

Глобалниот економски раст, кој претходно се очекуваше да достигне стабилни нивоа, сега е под сериозна закана. Анализите на Меѓународен монетарен фонд покажуваат дека растот може дополнително да се намали доколку цените на нафтата останат високи, додека експертите предупредуваат на растечки ризик од комбинација на инфлација и забавување на економијата.

Најпогодени се земјите во развој, кои веќе се принудени да воведуваат субвенции за енергија и да ја ограничуваат потрошувачката за да ги заштитат најранливите категории. Во исто време, богатите економии полесно се справуваат со шокот, иако и таму растат трошоците за живот и притисокот врз потрошувачите.

Иако светската економија во последните години покажа отпорност на серија кризи – од пандемијата до геополитичките конфликти – неизвесноста околу развојот на овој конфликт ја намалува надежта за брзо стабилизирање. Сè повеќе станува јасно дека исходот нема да зависи само од економските политики, туку пред сè од тоа колку долго ќе трае конфликтот и колкава штета ќе ѝ нанесе на глобалната енергетска инфраструктура.

Во вакви услови, економистите се согласуваат во едно – оваа криза нема „позитивна страна“. Единственото отворено прашање останува колку длабоки и долготрајни ќе бидат последиците за светската економија.

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save