Звучни топови во Србија: тестови врз кучиња по протестите во Белград

Документи од српски институции, до кои дошол „Политико“, отвораат нова и непријатна страница во приказната за наводната употреба на „звучен топ“ на масовните протести во Белград на 15 март 2025 година. Според објавеното, само две недели по тој протест, српски безбедносни структури спровеле тестирања на уреди од типот LRAD (Long Range Acoustic Device) врз кучиња, при што во активностите биле вклучени и експерти од руската ФСБ.

Според документите, целта на тестирањата била да се провери дали симптомите што тогаш ги пријавуваа дел од демонстрантите – дезориентација, гадење, главоболки и нагла паника – се „совпаѓаат“ со ефектите што може да ги предизвикаат вакви акустични уреди. Во јавноста, LRAD најчесто се претставува како средство за далечинска комуникација со толпа, но на високи нивоа на звук може да носи и сериозни здравствени ризици, особено ако се користи од блиска дистанца.

Во извештаите се наведува дека биле користени два конкретни модели – LRAD 100X MAG-HS и LRAD 450XL – и дека животните биле изложувани на звучни сигнали од растојанија од 200, 150, 100, 50 и 25 метри. Техничките спецификации за ваков тип опрема наведуваат дека може да достигне нивоа до околу 150 децибели, споредувано со бучава од млазен авион при полетување, што е и причината зошто оваа технологија во многу земји е контроверзна кога се поврзува со контрола на протести.

Особено чувствителен дел од приказната е прашањето дали тестирањата биле правно покриени. Во документите, како што се пренесува, Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство наведува дека не добило барање за одобрение, ниту донело одлука што би дозволила ваков вид експеримент. Адвокати за човекови права во Србија, цитирани во извештаите, оценуваат дека случајот може да потпаѓа под дефинициите за недозволени експерименти или злоупотреба според Законот за благосостојба на животните, кој предвидува претходна најава, етичка процедура и изрична забрана за тестирања поврзани со оружје и воена опрема.

Целата тема повторно ја враќа јавноста на март 2025 година, кога за време на молк на протест во Белград низ толпата се прошири необјаснет силен звучен бран, по што настанаа турканици и паника. Српските власти тогаш негираа дека е употребено „звучно оружје“, но во следните недели признаа дека полицијата поседува LRAD уреди. Потоа беше вклучена и руската ФСБ, а српската БИА објави извештај во кој се тврди дека такви уреди не биле употребени на протестот и дека немало масовен психолошки и физички ефект врз луѓето.

Меѓународниот притисок околу случајот доби институционална форма кога Европскиот суд за човекови права во април 2025 година издаде привремена мерка со која ѝ укажа на Србија да спречи каква било употреба на звучни уреди за контрола на толпа, освен за комуникација. Судот тогаш нагласи дека мерката не е пресуда за тоа што точно се случило на 15 март, туку реакција на ризикот од штета и потребата да се спречат идни злоупотреби.

Во таков контекст, документите за тестирања врз животни ја продлабочуваат дилемата: ако државата уверува дека „ништо не било употребено“, зошто веднаш потоа се спроведуваат експерименти за да се мапираат ефектите на истите уреди? Одговорите, засега, остануваат во зоната меѓу политичко демантирање, безбедносна тајност и бавни институционални постапки – токму таму каде што јавноста најтешко доаѓа до проверливи факти.

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save