Украина станува нација на вдовици и сирачиња

Олена Билозерска и нејзиниот сопруг отсекогаш знаеле дека сакаат деца. Таа имала 34 години и била подготвена да се обиде кога избувнала војната во источна Украина во 2014 година.

Но, двајцата се приклучиле на борбите, а нивните планови за дете морале да бидат одложени. Кога Билозерска ја напуштила војската, имала 41 година, а лекарите ѝ рекле дека шансите за зачнување се речиси нула. Беше предоцна.

Како што војната во Украина влегува во својата четврта година, стапката на наталитет нагло опаѓа, сè повеќе луѓе се борат со неплодност или го одложуваат родителството. Во исто време, жртвите на бојното поле се зголемуваат, а милиони бегалци започнале нов живот во странство. Резултатот е една од најлошите демографски кризи во светот, пишува CNN.

„Ова е катастрофа“, изјави за CNN Ела Либанова, водечки украински демограф. „Ниту една земја не може да постои без луѓе. Дури и пред војната, густината на населението во Украина била ниска и многу нерамномерно распределена.“

Либанова вели дека Украина изгубила околу 10 милиони луѓе од почетокот на војната, или преку смрт, напуштање на земјата или живеење во руско-окупираните области. И додека стапката на наталитет во земјата опаѓа со години, што е вообичаен тренд низ цела Европа, сега е речиси целосно пропадната.

По враќањето од фронтот, на Билозерска ѝ било кажано дека нејзините шанси да има свое дете се во најдобар случај 5%. „Лекарите ме советуваа да не губам време и веднаш да земам донирана јајце-клетка“, рекла таа.

Не ѝ се допаднала идејата и започнала со третман за неплодност, иако нејзините шанси биле исклучително мали. „Војниците живеат од ден за ден. Тие живеат за да ја видат вечерта, за да го видат следниот ден. Тие имаат поитни потреби – каде да најдат пари за беспилотни летала, за поправка на автомобили. Тие не планираат ништо за иднината“, изјави Билозерска за CNN во Киев.

„Сметам дека е моја морална должност да им кажам на жените војници дека ако сакаат деца во иднина, им советувам да ги тестираат своите јајце-клетки и да ги замрзнат. Ја споделувам мојата приказна за да помалку жени мора да поминат низ ова.“

За да ги зголемат шансите за успех со ин витро оплодување (ИВФ), лекарите обично се обидуваат да добијат помеѓу 10 и 15 јајце-клетки. Во случајот на Билозерска, тие успеаја да добијат само едно. По инсеминацијата со спермата на нејзиниот сопруг, таа повторно беше предупредена дека ризиците од неуспех се високи. Следните неколку дена беа мачно чекање да се види дали ембрионот ќе преживее.

Кога тоа се случи, Билозерска, тогаш 42-годишна, беше подготвена да ја искористи својата единствена шанса. Но, потоа Русија започна целосна инвазија. Како воен офицер, таа веднаш беше повикана назад на фронтот. Ембрионот остана во Киев, замрзнат во криобанка со околу 10.000 други. „Се вратив во војната и се плашев дека клиниката ќе биде бомбардирана. Ги повикав и ги прашав што ќе се случи ако криобанката е безбедна“, рече таа.

Д-р Валери Зукин, еден од пионерите на репродуктивната медицина во Украина, е директор на клиниката „Надеж“ каде што бил складиран ембрионот на Билозерска. Тој за CNN изјави дека војната имала катастрофално влијание врз плодноста во Украина. „Го гледам тоа секој ден. Имаме повеќе компликации, повеќе абнормалности и повеќе тешкотии во носењето на бременоста до крај“, рече тој, објаснувајќи дека генетското тестирање открило нагло зголемување на хромозомските абнормалности од почетокот на војната.

Д-р Ала Бараненко, специјалист за репродуктивност во клиниката „Надија“, вели дека забележува и повеќе случаи на предвремена менопауза кај помладите жени. „Квалитетот на јајце-клетките е послаб, а нивниот број се намалува, што е последица на стресот. Го забележувам ова не само кај моите пациенти, туку и кај донори, жени кои инаку немаат репродуктивни проблеми.

И покрај ова, квалитетот на нивните јајце-клетки е исто така послаб“, рече таа, додавајќи дека квалитетот на спермата кај украинските мажи, особено оние што се враќаат од фронтот, е исто така послаб. „Спермата ја чуваме 30 години. Кога ќе го споредиме квалитетот на спермата на војниците сега со оној на обичните мажи пред војната, секако е полош. Стресот влијае и на мажите, но не е само стрес, туку и условите во кои живеат.“

Ирина Иванова ги имала сите симптоми на рана бременост, но не сакала ништо да му каже на својот сопруг додека не била сигурна. Тој бил многу возбуден што ќе има деца и не сакал да му дава лажна надеж. Кога била сигурна дека носи дете, било предоцна да му каже. Павло Иванов, нејзиниот сопруг и еден од елитните пилоти на украинските авиони Ф-16, бил убиен во акција на 12 април 2025 година. Кога нејзината ќерка се родила во декември, таа ја крстила Јустина – име што го избрале заедно. „Кога ја слушнав како плаче, во тој прв момент, беше како повторно да дишам“, изјави Иванова за CNN низ солзи. „Можете да ја почувствувате најголемата радост и најголемата болка во исто време, и едноставно се навикнувате на тоа што сега е дел од вас.“

Украина не објавува бројки за жртвите, но во извештајот од јануари на американскиот Центар за стратешки и меѓународни студии се проценува дека помеѓу 100.000 и 140.000 Украинци се убиени од почетокот на инвазијата.

Поради релативно високата возраст на регрутирање, просечната возраст на украински војник е околу 43 години. Тоа значи повеќето од убиените биле венчани и имале деца, а Украина станува земја на вдовици и сирачиња. Официјалните бројки покажуваат дека 59.000 деца без биолошки родители моментално живеат во Украина.

Оксана Боркун многу добро ја знае стигмата со која се соочуваат младите вдовици. Нејзиниот сопруг Володимир Хунко беше убиен во близина на Бахмут во летото 2022 година.

Растејќи во култура каде што тагата се чува за себе и каде што жените без сопрузи често се гледаат со потценување, таа одлучи да им го олесни животот на украинските вдовици. Заедно со нејзините пријателки Јулија Сељутин и Олена Билецка, кои исто така ги обедини тагата, таа основа онлајн група за поддршка на вдовиците на војниците, која сега има повеќе од 6.000 членови.

„Јас и мојот сопруг Вовчик немавме деца, па се плашев дека работењето на проектот за купување подароци за роденден за децата на паднатите војници ќе биде премногу болно. Навистина сакавме дете, но тоа не ни се случи… Но, на крајот, се покажа дека работењето на овој проект всушност ми помогна да се излекувам“, рече Билечка. Групата сега испраќа просечно 200 подароци месечно. Вдовица на 45 години, таа се помири со фактот дека веројатно нема да има свое дете. „Војната ги одзеде годините кога можев да имам деца“, изјави таа за CNN.

Околу 6 милиони луѓе, претежно млади жени и деца, избегаа од земјата од 2022 година. Огромното мнозинство сè уште живеат во странство, а демографката Либанова вели дека колку подолго трае конфликтот, толку е помала веројатноста да се вратат. „Со секој месец војна, уништувањето тука се влошува, додека во исто време нашите луѓе кои избегаа се повеќе се прилагодуваат на животот во странство. Сè помалку се враќаат“, рече таа. Тоа исто така претставува огромен одлив на мозоци за Украина.

„Се надевам дека најквалификуваните луѓе ќе се вратат. Економијата и инфраструктурата ќе треба да се обноват. Ќе ни требаат работници, и тоа претежно квалификувани“, додаде Либанова. Сељутина верува дека тука вдовиците од војната можат да помогнат во обезбедувањето на иднината на Украина. „Младите жени кои ги изгубиле своите најблиски, тие ја знаат цената на загубата.

Тие знаат зошто нашите мажи отишле таму и зошто сега не можат да ја напуштат земјата. Не можеме само да седиме и да чекаме некој друг да направи нешто за нас. Повеќе не сме способни за тоа“, рече таа.

Минатата година, на 45 години, Билозерска сфати дека старее. Не само за мајчинство, туку и за војна. Служеше како снајперист. „Навистина повеќе не можев да извршувам борбени мисии. Повеќето од мажите во мојата единица беа млади спортисти… секако, повеќе не можев да бидам во чекор со нив“, рече таа. Кога нејзината мајка почина, оставајќи го нејзиниот татко инвалид сам, таа знаеше дека е време да се врати во Киев. Нејзиниот ембрион сè уште беше во клиниката на Надија, чекајќи ја три години. „Се чувствував како ова да ми е последна шанса да имам дете.

Отидов во клиниката да го добијам мојот ембрион. И така Павлус се роди кога имав 46 години“, изјави таа за CNN. Неговиот доктор, Бараненко, вели дека од 5.000 бебиња на кои таа помогнала да се родат, неговата приказна е онаа што најмногу ја памети. „Неговото средно име е Богдан, што значи „дар од Бога“, рече Билозерска. „Го креваш во раце и едноставно се топиш. Тој ти ги подава рацете, се насмевнува и ти си едноставно луда по него, невозможно е да се опише.“

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save