Зошто се менува светската карта по пет века?

Картата на светот што генерации ја гледаат во училишните атласи, на ѕидовите и на дигиталните екрани е пред историска промена. По речиси пет века доминација на Меркаторовата проекција, Генералното собрание на Обединетите нации повика на поширока употреба на карти што пореално ги прикажуваат вистинските големини на континентите и државите, особено на Африка.

Резолуцијата „Correct the Map“ беше усвоена на 4 септември со 164 гласа „за“, еден „против“ и шест воздржани. Единствената држава што гласаше против беа Соединетите Американски Држави, додека Естонија, Грузија, Литванија, Молдавија, Србија и Украина се воздржаа.

Одлуката не значи дека од утре старите карти ќе бидат забранети или дека границите на светот се менуваат. Резолуцијата не е обврзувачка и не ја укинува Меркаторовата проекција. Наместо тоа, ОН ги охрабруваат владите, училиштата, меѓународните организации и технолошките компании да користат карти што попрецизно ја покажуваат релативната површина на државите и континентите кога таа информација е важна.

Причината лежи во проблем стар повеќе од 450 години.

Фламанскиот картограф Герардус Меркатор ја создаде својата славна проекција во 1569 година, првенствено за морепловците. Нејзината огромна предност е што ги зачувува аглите и правците, што им овозможувало на морнарите полесно да следат курс со компас.

Но она што е одлично за навигација не е нужно добро за споредување на големината на државите.

Колку повеќе се оддалечуваме од екваторот кон половите, толку повеќе Меркаторовата карта ги зголемува површините. Поради тоа Гренланд на познатата карта изгледа речиси колку Африка.

Во реалноста разликата е огромна.

Африка има површина од повеќе од 30 милиони квадратни километри, додека Гренланд има нешто повеќе од два милиона. Тоа значи дека Африка е приближно 14 пати поголема, иако на Меркаторовата проекција визуелната разлика е далеку помала.

Слично се случува и со Европа, Русија, Канада и другите северни територии, кои на оваа карта изгледаат многу поголеми во однос на земјите околу екваторот отколку што навистина се.

Токму Африка ја поведе иницијативата за промена. Африканската унија ја поддржа кампањата #CorrectTheMap, а Того ја внесе темата пред Генералното собрание на ОН.

Како една од алтернативите се промовира проекцијата Equal Earth, создадена во 2018 година од картографите Бојан Шаврич, Том Патерсон и Бернхард Џени. Таа е таканаречена проекција со еднаква површина, што значи дека ги задржува реалните пропорции меѓу површините на различните делови од планетата.

Резултатот на прв поглед може да изгледа необично за човек навикнат на традиционалната карта: Африка станува видливо поголема, Гренланд значително се намалува, а односите меѓу континентите изгледаат поинаку.

Но ниту Equal Earth не е „совршена карта“.

Причината е математичка: невозможно е сферичната површина на Земјата да се пренесе на рамна карта без некакво изобличување. Една проекција подобро ја зачувува површината, друга обликот, третата растојанијата или правците. Затоа и ОН не тврдат дека постои една карта што е точна во секој поглед.

Промената има и политичка и образовна димензија. Поддржувачите на иницијативата сметаат дека начинот на кој светот бил цртан со векови влијаел и врз начинот на кој луѓето ја перципираат важноста на различните региони. Африка визуелно била намалувана, додека голем дел од северната хемисфера изгледал непропорционално голем.

Токму затоа кампањата не бара само нови карти во институциите на ОН. Амбицијата е поинаквите проекции постепено да влезат во училиштата, учебниците, атласите, медиумите и дигиталните платформи.

Тоа, сепак, нема да се случи преку ноќ. Меркаторовата проекција и денес има практична вредност, особено во навигацијата и во одредени дигитални картографски системи.

По речиси пет века, затоа, не се менува самата географија на Земјата. Се менува начинот на кој светот избира да ја гледа.

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save