ИЕА предупреди на најтежок енергетски удар во светот

Светот се соочува со најтешката закана за енергетската безбедност досега, предупреди извршниот директор на Меѓународната агенција за енергија, Фатих Бирол, оценувајќи дека сегашната криза ги надминува нафтените шокови од 1973 и 1979 година, како и европската гасна криза од 2022 година. Неговата изјава доаѓа во момент кога војната со Иран и нарушувањата околу Ормускиот теснец веќе директно ги погодуваат светските испораки на нафта и течен природен гас.

Бирол изјави дека денешната криза не е само нафтена, туку истовремено ги погодува и нафтата и гасот, што според него ја прави потешка од претходните историски удари врз енергетските пазари. Според Ројтерс, тој предупредил дека конфликтот во Иран се надоврзува врз веќе постојните последици од руско-украинската војна, која претходно ги намали руските гасни текови кон Европа.

Во средиштето на кризата е Ормускиот теснец, една од најчувствителните енергетски точки на светот. Според податоците на ИЕА, низ теснецот вообичаено минуваат околу 20 милиони барели сурова нафта и нафтени деривати дневно, односно околу една четвртина од светската поморска трговија со нафта. Истовремено, преку Ормус се движат и речиси 20 проценти од глобалната трговија со течен природен гас, главно од Катар и Обединетите Арапски Емирати.

ИЕА веќе оцени дека нарушувањата околу теснецот довеле до најголемиот прекин во историјата на светскиот нафтен пазар. Во март агенцијата објави дека земјите членки усогласиле ослободување на 400 милиони барели од стратешките резерви за да се ублажи ценовниот удар и притисокот врз снабдувањето. Во посебни анализи ИЕА наведува и дека кризата го намалила глобалното снабдување со LNG за околу 20 проценти, што веќе се чувствува на меѓународните гасни пазари.

Пазарите веќе реагираат. Ројтерс објави дека поради ескалацијата и стравот од прекин на пловидбата низ Ормус, цените на нафтата повторно пораснаа, а инвеститорите вградуваат повисока „ризична премија“ во цената на барелот. Паралелно со тоа, нарушувањата во Азија веќе доведоа до послаба работа на рафинериите и до ризик од помало производство на дизел и авионско гориво.

За Европа ова предупредување има двојна тежина. Континентот и натаму ја чувствува последицата од прекинот на руските гасни текови, а нов енергетски удар од Блискиот Исток би значел дополнителен притисок врз цените на горивата, транспортот, инфлацијата и индустриските трошоци. Токму затоа изјавата на Бирол се чита и како предупредување до владите дека кризата повеќе не може да се третира како краткотраен геополитички шок, туку како закана што веќе ја менува глобалната енергетска рамнотежа. Оваа последна оценка е новинарска интерпретација заснована врз обемот на нарушените нафтени и гасни текови и реакцијата на ИЕА и пазарите.

Во вакви услови, клучното прашање веќе не е само колку ќе трае кризата, туку колку брзо ќе почне да се прелева врз секојдневниот живот. Ако Ормус остане точка на нестабилност, светот нема да се соочи само со повисоки енергетски цени, туку и со нов бран економска неизвесност што ќе оди од бензинските пумпи до сметките за струја и гас. Оваа последна реченица е инференција од улогата на Ормус во глобалната енергетска трговија и од досегашните пазарни движења.

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save