INFOMAX.MK

Катастрофалната поплава во Непал го отвори прашањето колку слични глечерски катастрофи се можни и во Европа. Научниците предупредуваат дека брзото топење на мразот, во комбинација со топлотни бранови и обилни дождови, ја зголемува опасноста во Алпите.

Непалските власти се сомневаат дека неодамнешната поплава била предизвикана од прелевање на глечерско езеро или од уривање на дел од глечер на Хималаите. Водата, калта и карпите поминале речиси 170 километри низ југозападен Тибет и централен Непал, при што загинале стотици луѓе.

Глациологот Олаф Ајзен, професор на Институтот „Алфред Вегенер“ за поларни и морски истражувања и на Универзитетот во Бремен, вели дека вакви настани се можни и во Алпите, иако веројатно не во размерите на катастрофата во Непал.

Најзагрозени областите над 2.500 метри

Најголем ризик има во планинските подрачја на височина од околу 2.500 до 3.000 метри во Франција, Италија, Австрија и Швајцарија.

Европа е меѓу континентите што најбрзо се загреваат. Повлекувањето на глечерите и одмрзнувањето на вечниот мраз ја нарушуваат стабилноста на карпите и почвата во високите планински предели.

Дополнителна опасност создаваат топлотните бранови и обилните врнежи. Високите температури го забрзуваат топењето, додека дождот може да го зголеми притисокот на водата под глечерите и да предизвика ненадејно одвојување на големи количества мраз и карпи.

Исчезнале околу 1.000 глечери во Швајцарија

Од 1850 година досега во Швајцарија исчезнале околу 1.000 глечери. Ледената покривка е загубена на површина од приближно 1.000 квадратни километри.

Глечерот Вајсхорн Ист, кој со години е под надзор, оваа недела имал три помали уривања. Надлежните проценуваат дека од него би можеле да се одвојат неколку стотици илјади кубни метри материјал.

Во моментов нема непосредна опасност за населението, но дел од планинарските и велосипедските патеки во околината се затворени.

Како пример за ризикот, Ајзен го посочува швајцарското село Блатен, каде што во мај 2025 година се урнаа делови од карпа и глечер. Селото претходно беше евакуирано, но во несреќата загина 64-годишен маж.

Според сегашните проценки, обемот на лавината во Непал бил од 10 до 20 пати поголем од уривањето кај Блатен.

Како настанува уривањето на глечерите?

Особено чувствителни се областите што во минатото постојано биле под нулата и во кои има вечен мраз, односно почва и мраз што останале замрзнати најмалку две години.

Со растот на температурите вечниот мраз почнува да се топи, а глечерот ја губи цврстата врска со подлогата. Под него може да се создаде џеб од вода, чиј притисок дополнително се зголемува за време на топлотни бранови или силни врнежи. Попуштањето на замрзнатиот преден дел може одеднаш да ослободи огромна ледена маса.

Таква несреќа се случи во 2022 година на глечерот Мармолада во италијанските Доломити, кога одвојувањето на голем блок мраз усмрти 11 планинари.

Научниците предупредуваат дека механичката заштита на глечерите има краткорочно и ограничено дејство. Намалувањето на глобалното затоплување останува клучно за нивното зачувување и за намалување на ризикот од нови катастрофи.

Извор: Euronews