INFOMAX.MK

Во јуни Русите префрлиле 321 милијарда рубљи на сметки во странство – рекордна сума за оваа година. Во меѓувреме, нивното финансиско однесување почнува да се менува: користат повеќе готовина и се откажуваат од долгорочните депозити. Зошто?

Според податоците на Централната банка на Русија, во последните месеци Русите почнале поактивно да повлекуваат готовина од своите банкарски сметки. Вкупниот износ на средствата на нивните сметки и понатаму расте, но темпото на раст е забавено. Истовремено, се зголемуваат извештаите дека најбогатите граѓани изнесуваат пари од земјата. Кои се причините?

Зголемен интерес за готовината

Зголемениот интерес за готовина во Русија е факт. Количеството готови рубљи достигнало 21,3 трилиони рубљи на 1 јули, покажуваат податоците на Централната банка. Од почетокот на годината зголемувањето изнесува 1,6 трилиони рубљи, а особено голем раст е забележан во вториот квартал – 1,5 трилиони рубљи. За споредба, во истиот период во 2025 година обемот на готовината пораснал за само 332,5 милијарди рубљи.

Оваа динамика на прв поглед може да изгледа како панично бегство од банкарскиот систем, но од целокупната слика произлегува дека нема паника. Уделот на готовината пораснал за речиси 15 проценти, што според историските критериуми не е многу.

„Уделот на готовите средства очигледно расте, но во тоа нема ништо чудно, имајќи го предвид зголеменото ниво на дигитализација на руската економија и каматите од 20 проценти на депозитите“, вели за ДВ финансискиот консултант Александар Кољандр.

Со други зборови, иако обемот на готовите средства се зголемува, паралелно расте и обемот на безготовинските средства.

Вкупниот износ на средствата што Русите ги чуваат во банките исто така расте – во јули достигнал речиси 68,4 трилиони рубљи. Но темпото на раст е забавено, а Централната банка дополнително укажува дека „приливот е концентриран во сегментот на тековните сметки и краткорочните депозити, додека средствата на долгорочните депозити се намалиле“.

Тоа всушност можело да се очекува. Растот на приходите забавува, а каматите на депозитите се намалуваат. Според Јанис Клуге, експерт во германската фондација „Наука и политика“, токму намалувањето на каматите е главната причина поради која штедните сметки станале попопуларни. Тие носат приход, а парите во исто време остануваат постојано достапни.

Дали Русите се плашат од конфискација или замрзнување на депозитите?

Руските медиуми веќе неколку години шират гласини дека властите би можеле да ги замрзнат депозитите или да го ограничат изнесувањето средства од земјата. Но нема објективни докази дека овие стравувања се широко распространети меѓу штедачите, ако се земат предвид, на пример, интернет-пребарувањата на тема „замрзнување на депозитите“.

Една од причините за вознемиреноста беше прилог на радиостаницата „Говори Москва“, во кој малку познатиот економист Алексеј Зубец соопшти дека е донесена одлука за намалување на основната каматна стапка. Во исто време тој предупреди дека поради тоа Русите би можеле одеднаш да побараат да повлечат десетици трилиони рубљи од своите сметки, предизвикувајќи „бесна инфлација“. Зубец изјави дека, за да спречат пропаѓање на банките, властите би можеле да одлучат да го ограничат изнесувањето средства од земјата.

Како резултат на тоа, гласините за конфискација предизвикаа сè помал интерес. Загрижените граѓани можеби биле смирени од коментарите на експертите, кои ваквото сценарио го сметаат за малку веројатно.

Властите, од чисто техничка гледна точка, не можат едноставно да ги присвојат заштедите на граѓаните – банките не ги чуваат средствата од депозитите во сефови, туку ги пласираат како кредити. Замрзнувањето би создало уште поголеми проблеми – доколку исплашените штедачи се обидат да ги повлечат средствата барем од тековните и штедните сметки, тоа неизбежно би предизвикало финансиска криза.

Намалувањето на довербата во државата и банките можеби е еден од факторите за промената во финансиското однесување на Русите, но на површина се појавуваат други, поочигледни причини.

Финансискиот аналитичар Дмитриј Некрасов за ДВ објаснува дека, на пример, терминалите често не функционираат, а има и компании кои претпочитаат да преминат во сивата економија.

„Поедноставно кажано, количината на готовина се зголемува едноставно затоа што за многумина тоа сега е поудобно“, вели тој.

Кој и како може да изнесува пари од Русија?

Така, се чини дека не станува збор за паника, туку за рационално однесување – граѓаните чуваат одредена сума во готовина во случај на технички проблеми. За оние кои располагаат со голем капитал, друг рационален чекор е изнесување на дел од средствата во странство.

Перспективите за руската економија не предизвикуваат оптимизам дури ни кај властите. Каматите на депозитите во Русија остануваат високи, но растат и ризиците.

Според податоците на Централната банка, во јуни Русите префрлиле 321 милијарда рубљи на сметки во странство – рекордна сума од почетокот на годината. Но и во втората половина од 2025 година ситуацијата била слична.

Директните трансфери, особено кон западните банки, се значително отежнати поради санкциите и дефинитивно не можат да претставуваат главен канал за изнесување капитал.

„Блумберг“ објавува дека многу поголеми суми ја напуштаат земјата без да бидат евидентирани во статистиката. Според проценките, од почетокот на годината можеби биле изнесени десетици милијарди долари.

Главните причини се забавувањето на руската економија и стравот од национализација. Според изворите на агенцијата, како заштитни средства може да се користат злато, недвижности во Обединетите Арапски Емирати, Турција, во некои африкански земји, Ерменија и Казахстан, како и криптовалути.

Прилив на руски клиенти кон други земји

„Вашингтон пост“, пак, пишува дека капитал не изнесуваат само најбогатите, туку и релативно богатите Руси.

„Секој што може се обидува да изнесе пари, но тоа станува сè потешко“, вели еден од изворите на весникот.

Како најдостапен канал се наведуваат брокерските сметки во Казахстан, Киргистан и Ерменија. Логиката е следна: најпрво средствата се префрлаат кај брокер во Казахстан, од таму кај европски брокер, а потоа на европска банкарска сметка. Тоа е многу полесно и поевтино отколку директен паричен трансфер.

„Редовно примаме Руси – приливот е голем. Некои ги испраќаат парите транзитно, други ги оставаат овде“, потврдува за ДВ вработен во една казахстанска банка.

Сепак, тој не гледа знаци на паника во овој прилив.