Црна Гора го отвори големиот буџетски спор во ЕУ: „Кој ќе плати за новите членки?“

Црна Гора е мала земја со околу 626.000 жители, но нејзиниот влез во Европската Унија отвора прашање вредно многу повеќе од нејзината големина: Кој и од кои фондови ќе го плати следното проширување на Унијата?

Европската комисија процени дека приемот на Црна Гора би имал буџетски трошок од околу 3,2 милијарди евра. Распределено меѓу европските даночни обврзници, тоа е помалку од едно евро годишно по човек – или, како што пластично објаснија во Брисел, помалку од цената на едно кафе.

Сепак, проблемот не е во сумата, туку во правилото што ќе биде воспоставено. Начинот на кој ќе се финансира членството на Црна Гора може да стане модел и за идните приеми на Албанија, Молдавија, Македонија, но и за многу посложениот и поскап случај на Украина.

Токму затоа финансискиот пакет веќе предизвикува чувствителни дискусии меѓу земјите членки. Главната дилема е дали парите треба да се обезбедат со прераспределба на постојниот европски буџет или со нови приходи и повисоки уплати од државите.

Црна Гора, доколку стане членка, ќе биде нето-примател – од европскиот буџет ќе добива повеќе отколку што ќе уплаќа. Според предлогот на Комисијата, дел од парите за земјоделските и кохезионите фондови би дошле од средствата што земјата веќе требаше да ги добива како кандидат преку програмите за развојна помош. Кога ќе стане членка, таа помош би престанала, а средствата би се пренасочиле кон фондовите што ги користат членките.

Но, со тоа не се затвора целата финансиска конструкција. Комисијата предлага дополнително да се зголемат средствата за одбрана, конкурентност и други европски програми, за приемот на нова членка да не значи помалку пари за сегашните 27 држави.

Прашањето е од каде ќе дојдат дополнителните средства. Една можност се нови приходи на ниво на ЕУ, таканаречени сопствени ресурси. Другата е зголемување на националните придонеси, што речиси сигурно би предизвикало отпор кај најголемите нето-плаќачи.

Германија, Холандија и другите земји што традиционално бараат поограничен европски буџет веројатно ќе инсистираат новото членство да се покрие со прераспределба на веќе планираните пари. Од друга страна, јужните и источните членки стравуваат дека тоа би значело помалку средства за земјоделството и регионалниот развој. Северните земји, пак, сакаат поголем дел од буџетот да се насочи кон одбраната и конкурентноста.

Така, влезот на Црна Гора станува дел од многу поширока борба за тоа на што Европската Унија ќе троши во следните години.

Проширувањето повторно доби силен политички импулс по долгогодишниот застој што следуваше по приемот на Хрватска во 2013 година. Црна Гора во моментов е најнапредната земја кандидат. Ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја, а 18 се привремено затворени, откако на 14 јули беа затворени и поглавјата за конкуренција и царинската унија.

Подготовката на договорот за пристапување веќе започна, а амбицијата е членството да се постигне во 2028 година. Тоа ја претвора Подгорица во првиот вистински тест за тоа како ќе изгледа новиот бран на проширување – не само политички и институционално, туку и финансиски.

За сегашните членки, 3,2 милијарди евра можеби навистина изгледаат како ситен износ во буџет што се мери во билиони. Но, решението што ќе биде применето за Црна Гора подоцна тешко ќе може да се игнорира кога на ред ќе дојдат поголеми кандидати.

Затоа Црна Гора е многу повеќе од следната можна членка. Таа е проба за тоа дали Европската Унија е подготвена не само политички да го поддржува проширувањето, туку и однапред да каже кој ќе ја плати сметката.

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save