INFOMAX.MK

Исланд размислува за организирање на референдум за продолжување на преговорите за членство во ЕУ уште во август, според две лица запознаени со подготовките за пристапување на земјата, пишува Политико.

Овој потег доаѓа во време кога се чини дека се гради моментум за проширување на ЕУ, при што Брисел работи на план што би можел да ѝ овозможи на Украина делумно членство во блокот уште од следната година, а водечкиот кандидат Црна Гора затвори уште едно поглавје од преговорите минатиот месец.

Владејачката коалиција во Рејкјавик вети дека ќе одржи референдум за продолжување на преговорите за пристапување во ЕУ до 2027 година, откако претходната влада ги замрзна во 2013 година. Но, рокот се забрзува поради геополитичките превирања, вклучително и одлуката на Вашингтон да воведе царини за Исланд и заканата на американскиот претседател Доналд Трамп да го анектира Гренланд.

Според два извора се очекува исландскиот парламент во наредните недели да го објави датумот за одржување на референдумот. Одлуката доаѓа по серија посети на претставници на ЕУ во Исланд и исландски политичари во Брисел. Доколку Исланѓаните гласаат „за“, тие би можеле да се приклучат кон ЕУ пред која било друга земја-кандидат, изјави еден од изворите.

„Разговорот за проширувањето се менува“, изјави за Политико комесарката за проширување на ЕУ, Марта Кос, која се сретна минатиот месец во Брисел со исландската министерка за надворешни работи, Торгердур Катрин Гунарсдотир.

„Сè повеќе станува збор за безбедност, припадност и зачувување на нашата способност да дејствуваме во свет на конкурентни сфери на влијание. Тоа ги засега сите Европејци.“

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, се сретна со исландскиот премиер Криструн Фростадотир во Брисел минатиот месец и изјави дека дека нивното партнерство „нуди стабилност и предвидливост во нестабилен свет“.

Фон дер Лајен, која го посети Исланд минатиот јули, се сретна со Фростадотир и за време на состанокот на Нордискиот совет во Стокхолм минатата есен, пофалувајќи ја неговата држава за зајакнување на соработката со ЕУ. Фон дер Лајен треба повторно да го посети арктичкиот регион во март.

Разговорите за продлабочување на односите со Исланд и можното продолжување на преговорите за пристапување започнаа пред Трамп да се врати на функцијата минатата година, а еден функционер на ЕУ изјави дека Брисел веќе почнал да обрнува поголемо внимание на стратешки важната држава.

Но, ескалацијата на заканите од САД, вклучително и шегата на Били Лонг, номинираниот амбасадор во Исланд од страна на Трамп, дека државата ќе стане 52-ра американска држава и дека тој ќе биде нејзин гувернер, го зголеми чувството на итност.

„Мислам дека фактот што Исланд беше споменат четири пати во говорот на Трамп [на Светскиот економски форум во Давос минатиот месец, додека американскиот претседател зборуваше за Гренланд] сигурно го привлече вниманието“, рече друг функционер на ЕУ запознаен со ситуацијата, додавајќи дека тоа „мора да биде вознемирувачко за мала држава“.

Исланд аплицираше за членство во ЕУ во 2009 година, во врвот на финансиската криза во која пропаднаа сите три нејзини најголеми комерцијални банки. Но, владата ги замрзна преговорите во декември 2013 година, бидејќи исландската економија брзо се опоравуваше, а економистите предупредуваа на можен колапс на еврозоната. Во март 2015 година, Рејкјавик побара повеќе да не се смета за држава-кандидат за ЕУ.

Но, геополитичката ситуација значително се промени во текот на изминатата деценија.

Исланд зазема стратешки важна позиција во Северниот Атлантик, јужно од Арктичкиот круг, нема армија и се потпира на членството во НАТО и билатералниот одбранбен договор од 1951 година со САД за својата безбедност.

Таа реалност, во комбинација со економските придобивки од членството во ЕУ, се чини дека ги омекнува ставовите на јавноста за евентуалното пристапување, а анкетите покажуваат дека раст на поддршката.

Најголемата потенцијална пречка претставуваат правата за риболов, клучна индустрија за Исланд и големо прашање за време на преговорите минатиот пат.

„На крајот, сè се сведува на рибата, тоа отсекогаш бил проблемот“, изјави висок функционер на ЕУ.

Но, постои една клучна разлика помеѓу преговорите тогаш и сега: Брегзит.

Велика Британија и Исланд долго време имаа напнати односи околу риболовот, впуштајќи се во серија насилни конфликти познати како „Бакаларни војни“ помеѓу 1950-тите и 1970-тите. За време на преговорите за пристапување на Исланд, имаше сериозни тензии меѓу двете држави, при што Велика Британија го оспори количеството скуша уловено од исландските рибарски бродови. Спорот, наречен „Војна на скушата“, доведе до тоа ЕУ да се закани со економски санкции против Исланд.

Но сега кога Велика Британија е надвор од ЕУ, правата за риболов може да претставуваат помала пречка.