Зошто наместо функционална, имаме формална демократија? (8.)Поенти, ставови, констатации, заклучоци и предлози

Зошто наместо функционална, имаме формална демократија?(8.)
/Поенти, ставови, констатации, заклучоци и предлози/

Вистинската демократија подразбира култура на законие
Културата на беззаконие мора да биде напуштена и уништена

Да ја напуштиме “демократијата на низок интензитет“
Стоп за културата на беззаконие!
Да, за културата на законие!
Неопходна е итна ревитализација на институциите

Во претходната колумна ви ги презентирав првите осум поенти, заклучоци и предлози за подобрување на македонската формална демокарија. Денес ви ги претставувам следните седум(од 9 до 15).

9.Повеќе од неопходна ни е култура на законие. Тоа е култура на закон, која се спротивставува на културата на беззаконието. Гледаме дека криминалот и корупцијата се најголема закана за демократијата. Демократијата може да ја спаси само владеењето на правото. За такво владеење потребна е култура на законие. Тоа е стриктно почитување на законите и имање целосна доверба во правниот поредок (Слаѓана Тасева, Миодраг Лабовиќ, Бранислав Саркањац и др., Култура на законот наспротив корупцијата, ФОРУМ-ЦСИ, Скопје, 2002) . Културата на законие е култура што енергично се спротивставува на беззаконието. Да се потсетиме: тоа е исто како што своевремено во Италија, Сицилија, cultura della legalita и објави војна на cultura della mafiosita.
Нема владеење на законите(правото) без култура на законието. Основните столбови на оваа култура се граѓанството, општествената заедница и општата и политичка култура. Треба да се има верба во законот и во правдината, која доаѓа од разбирањето на смислата на суштината на законот и правото.

10.Во последните 20 години ни се случува синдром на “антиопштествен дух“ на општествените групи што учествуваат во власта (Македонци и Албанци), кој се изразува во наметнување на сопствените интереси, кои се премногу себични и премногу посветени само на остварување на сопствените интереси. Ваквиот дух промовира матрица на “изолирање и ексклузивност“, наместо да се спроведува, негува и развива комуникација со сите општествени групи, што значи, покрај Македонци и Албанци, рамноправно со нив и Турци, Срби, Роми, Власи, Бошњаци и останати кои живеат во Македонија. На тој начин ќе се создаде инклузивната матрица, која го надминува ексклузивитетот, а ја јакне партиципацијата и активната ангажираност на поголем број луѓе во граѓанските и општествените процеси и односи.

11.Подолго време сме држава која ги губи своите демократски принципи, што доведе до губење на содржината и есенцијата на демократијата – правниот карактер, граѓанската опција и институционалната стабилност. Државата, власта во неа и институциите со кои таа управува, веќе неколку изборни циклуси не успеаваат на граѓаните да им обезбедат политичка стабилност, економски просперитет и социјална сигурност. Наместо вистинска демократија имаме формална демократија, која најчесто е покритие за постојната анархија, беззаконие, лажниот плурализам, самоволието на политичарите од власта и на економските моќници-олигарси. Сведоци сме на недефиниран политички легитимитет на тие што владеат(често избрани со манипулации со избирачкото тело), што е аномалија во нашата демократија, која осетно ги намалува шансите граѓаните-избирачи да бидат во средиштето на општествената активност и општественото живеење, како и активно да учествуваат во градењето на држава со демократски систем прилагоден на нивните потреби и интереси. Неопходноста од надминување на оваа “демократска аномалија“ е повеќе од неминовна.

12.Граѓаните се чувствуваат препуштени сами на себе и се немоќни да се борат против аномалиите и парадоксите на системот и власта. Во таква состојба најчесто и во најголема мера тие се потиснати и маргинализирани од интригантите, безобѕирните, манипулантите, медиокритетите – од луѓето без достоинство и чест. Тоа кај нив раѓа чувство на немоќ, што резултира со повлекување во пасивност и интровертност. Во услови на општествена аномија, голем број граѓани разочарани и резигнирани апстинираат од јавниот општествен живот. Тоа води кон Фромовиот синдром “бегство од општествената заедница“, што истовремено е и “бегство од сопственото јас“. Вистинската демократија бара во нејзиниот фокус на интересирање да бидат граѓаните како партиципиенти на сите нејзини односи и процеси.

13.Неопходна е ревитализација на институциите, меѓу другото и со граѓанска обнова, т.е. граѓанска вклученост, пред се во локалните заедници, а секако и на регионално и државно ниво, со фокус врз моралната обнова и врз развивање на фундаменталните верувања што ја прават демократијата можна. Сите релевантни експертски изтражувања и испитувања на јавното мислење покажуваат дека довербата на граѓаните во институциите на државата(судови, обвинителства, собрание, влада, полиција, образование, здравство) е на најниско можно ниво, што е незавиден факт за демократијата и политичкиот систем во Македонија кои сакаат да ги добијат епитетите напредни, модерни и ефикасни.

14.Партиската политика и лидерите на партиите ги поделија локалните заедници и од нив создадоа верски и етнички енклави(Арачиново, Сарај, Зајас, Кичево, Тетово, Чаир, Струга). Во нив, но и во многу други општини, евидентно е постоењето на негативниот феномен социјална дистанца(степен на разбирање и психолошка блискост/одалеченост во однос на различните поединци или групи), а во тој контекст и етничка дистанца(ниско ниво на блискост/оддалеченост помеѓу припадници на различни етникуми).
Инаку, се започна со “негативниот изборен ефект на гласање“. Под поимот ефект подразбираме размислување, однесување, одлука и дејствување(излегување или не на гласање) на избирачите. Се мисли на ниво на поединец, интересни групи и целото избирачко тело. Исто така треба да се замат во предвид и изборната атмосфера, сефкупната атмосфера во општеството, емоционалните процеси, разбирливоста на пораките и конзистентноста на комуникациите, а особно содржината и естетските моменти на пораките. Сите тие добро измиксани, по природен пат, но и диригирано и исилено, дадоа “негативен изборен ефект на гласање“.
Зошто и како се случи тој феномен? А богами и како да се објасни истиот? Одговорот лежи во дејствувањето на феноменот (теорија) “когнитивна дисонанца“, поставена од Леон Фестингер(Михаел Кунчик, Астрид Ципфел, Вовед во науката за публицистика и комуникации, Фондација „Фридрих Еберт“, Скопје, 1998). Тој поим, таа состојба, е еден вид на психичка состојба на напнатост (стрес, страв, притисок, двоумење, недоверба) која настанува кога когнициите(знаењето, мислењата, убедувањата, ставовите) и однесувањето на човекот не се согласуваат, што значи не се конзистентни. Овде се мисли, како на политичарите, лидерите и кандидатите, така и на гласачите поединци, групите и целиот електорат. Во таква една контрадикторна состојба (се мисли на пандемијата од ковид-19 и севкупната криза – економска, политичка, социјална, морална) одлучува субјективната перцепција, одлука и реакција на поединецот. Станува збор за повеќеслојна дискрепанца: помеѓу ставот, дискурсот и однесувањето на тој што ја праќа пораката, но и за дискрепанца помеѓу ставот на избирачот и неговата одлука да гласа или не.

15.Политиката и државата ги изгубија младите. Младите се разочарани од граѓанскиот живот и општествениот живот во целост. Едни(голем број) ја напуштија државата во потрага по подобар живот, а други се повлекоа од општествените односи и врски надвор од кругот на своите најблиски пријатели и семејства.

16.Проблемот на не ангажираност на младите е проблем кој истовремено е когнитивен и мотивациски. Тие имаат потреба од систем на вредности што ќе ги освојат и нивните срца и нивните умови. На младите не треба ништо да им се ветува, туку непосредно да бидат влучувани во институциите на државата и активни во формите на граѓанската партиципација.
Во таа смисла, не е вистинското прашање дали во нашето општество може да се одржи демократијата. Круцијално прашање е дали ваквата демократија, чии актери се забеганите неодговорни и неморални елити, заслужува да биде одржана. Недостасува морална цврстина, морална принципиелност и морална храброст, чесност и почит кон противниците и избирачите (Кристофер Лаш, Побуна на елитите – и издајство на демократијата, Светови, Нови Сад, 1996)

Сотир Костов

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save