INFOMAX.MK

Наместо врз животни, научниците ќе тестираат лекови врз ткива создадени од човечки клетки, во проект вреден 20 милиони фунти чија цел е да овозможи попрецизни резултати и да го намали бројот на животни во медицинските истражувања, пишува „Гардијан“.

Британски научници започнуваат голем проект во кој од клетки земени од пациенти на Националната здравствена служба ќе одгледуваат минијатурни човечки органи и други видови ткива. Целта е да се подобри начинот на кој се тестираат лековите, но и значително да се намали употребата на животни во развојот на нови терапии.

Во рамките на проектот, научниците ќе создаваат мали групи човечки ткива, познати како органоиди. Тие ќе им овозможат да истражуваат како одредени болести се разликуваат од пациент до пациент и да утврдат кои терапии би биле најсоодветни за различни луѓе, во зависност од конкретните промени предизвикани од болеста.

Станува збор за значителна промена во досегашниот пристап кон медицинските истражувања. Наместо традиционалното потпирање на животни како модели за човечки болести, научниците сакаат да користат модели создадени директно од човечки ткива, за кои сметаат дека би можеле да дадат попрецизни и посигурни резултати.

„Ова ќе има големо влијание врз бројот на животни што се користат и врз начинот на кој во иднина ќе развиваме нови лекови. Не велиме дека во блиска или предвидлива иднина воопшто нема да се користат животни, бидејќи сè уште постојат одредени прашања што не можат да се испитуваат со овие нови модели, но намалувањето навистина ќе биде значително“, изјави Матијас Цилбауер, клинички професор по детска гастроентерологија во Институтот за матични клетки во Кембриџ.

Минијатурни органи од човечки клетки

Научниците повеќе од една деценија одгледуваат мали групи човечки клетки што можат да се развијат во органоиди. Иако се помали од еден милиметар, истражувањата покажале дека овие структури можат да имитираат важни карактеристики на вистинските органи и ткива.

Тие можат да покажат како органот функционира, како се менува под влијание на болест и како реагира на одреден лек.

Кога органоидите се создаваат од заболено човечко ткиво, научниците можат да испитуваат дали нов лек ќе ги отстрани или намали промените предизвикани од болеста. Притоа, можат да утврдат дали терапијата ќе делува кај сите пациенти или само кај одредена група.

Овој пристап би можел да помогне и побрзо да се откријат лековите што не функционираат, уште во раната фаза на нивниот развој.

Историски гледано, повеќе од 90 отсто од лековите што успешно ги поминуваат тестирањата врз животни подоцна не успеваат во клиничките испитувања кај луѓето. Токму тоа отвора сè поголеми прашања за тоа колку животинските модели навистина можат да ја предвидат ефикасноста и безбедноста на лековите кај луѓето.

„Многу човечки болести или воопшто не се појавуваат кај животните, или кај нив се развиваат на поинаков начин, затоа што тие не се луѓе. Нам ни требаат тестови и модели што ќе можат да ни кажат кои терапии функционираат и кај кои пациенти, а глувчето не може да ни го каже тоа“, вели Цилбауер.

Проект вреден 20 милиони фунти

Новото истражување ќе се спроведува во истражувачки центар во Кембриџ, со финансиска поддршка од 20 милиони фунти од Советот за медицински истражувања.

Тимовите таму ќе соработуваат со научници од други институции со цел да создадат библиотека од стандардизирани и проверени органоиди. Овие модели ќе им бидат достапни на научниците од академската заедница, но и на фармацевтската индустрија, со надеж дека ќе помогнат новите лекови побрзо да стигнат до пациентите.

Проектот е дел од пошироката стратегија на британската влада за забрзување на намалувањето на употребата на животни во научните истражувања.

Во таа стратегија се вклучени нови методи на истражување, меѓу кои органоиди, системи „орган на чип“ и вештачка интелигенција, кои се користат за обработка на податоци и моделирање на биолошки процеси.

Во Велика Британија минатата година биле спроведени 2,54 милиони постапки за тестирање врз животни, што е за 3,8 отсто помалку од 2024 година.

Повеќе од 90 отсто од овие постапки вклучувале глувци, стаорци, риби и птици, додека околу еден отсто биле спроведени врз посебно заштитени видови, меѓу кои мачки, кучиња, коњи и мајмуни.

Од цревни заболувања до рак и болести на мозокот

Научниците планираат да создаваат широк спектар органоиди – од групи срцево ткиво што чукаат до мозочни клетки способни за електрична активност.

Тимот на Цилбауер на почетокот ќе се фокусира на органоиди за воспалителни заболувања на цревата, како улцеративен колитис и Кронова болест.

Други истражувачки тимови ќе се занимаваат со одгледување тумори за да се подобри лекувањето на ракот, како и со создавање мозочни органоиди за проучување на невролошки заболувања.

Дополнителни два милиони фунти добиле и девет проекти поддржани од британската агенција за иновации, чија цел е да се намали бројот на животни, особено кучиња и мајмуни, што се користат во тестирањата за безбедност на лековите.

Една од компаниите вклучени во овие истражувања, ВивоСфер, одгледува срцеви клетки во ситни гел-сфери за тестирање на безбедноста на лековите.

Традиционалните тестирања од овој тип можат да вклучуваат од 50 до 100 животни, меѓу кои заморчиња, зајаци и кучиња.

Јуан Тјен, главен директор за технологија во ВивоСфер, објаснува дека нивниот метод овозможува токсичноста на лековите да се открие порано, пред потенцијално штетниот лек воопшто да стигне до фазата на тестирање врз животни.

„Ако нешто треба да не успее, тогаш ризикот е помал и за животните и за пациентите“, вели Тјен.

Според доктор Џулиет Дјукс од организацијата „Замена на животните во истражувањата“, една од најголемите предности на органоидите, системите „орган на чип“ и другите микрофизиолошки системи создадени во лабораторија е тоа што, за разлика од животинските модели, имаат вистински потенцијал да овозможат персонализирана медицина приспособена на конкретниот пациент.