Пет години од трагедијата во Тетово: 14 загинати, а предметот во кој се проверуваше набавката на модуларните болници затворен

Поминаа пет години од една од најголемите трагедии во поновата македонска историја – катастрофалниот пожар во модуларната ковид-болница во Тетово, во кој на 8 септември 2021 година животот го загубија 14 лица.

Пет години подоцна, трагедијата и натаму отвора прашања за институционалната и политичката одговорност, додека предистражната постапка за набавката и поставувањето на модуларните болници, во која се проверуваше постапувањето на институциите во периодот кога министер за здравство беше Венко Филипче, е затворена без утврдени основи за кривично гонење.

Пожарот избувна вечерта на 8 септември 2021 година, додека во импровизираниот здравствен објект се лекуваа пациенти заболени од Ковид-19.

Во огнената стихија загинаа 14 лица – 12 пациенти и двајца членови на семејствата на хоспитализираните. Жртвите биле на возраст од 29 до 78 години.

Уште истата вечер петмина обвинители излегоа на терен, а два дена подоцна Обвинителството за гонење организиран криминал и корупција отвори посебен предмет по допрен глас за јавните набавки поврзани со изградбата на модуларните болници.

Предметот требаше да даде одговор на едно од најважните прашања што се отворија по трагедијата – дали при набавката, изградбата и поставувањето на системот од модуларни болници биле прекршени законите и дали постои кривична одговорност на службени лица.

Во тој период Министерството за здравство го предводеше Венко Филипче.

Пет години подоцна предметот е затворен

Во август годинава, речиси пет години по трагедијата, Обвинителството за гонење организиран криминал и корупција соопшти дека нема место за натамошно јавнообвинителско постапување во предметот за набавката на модуларните болници.

Според Обвинителството, по анализата на документацијата и извршените проверки не биле утврдени факти од кои би произлегло дека службено лице ја искористило или пречекорило службената положба, не ја извршило службената должност или постапувало со цел да прибави значителна имотна корист или да предизвика значителна штета.

Обвинителството оцени дека утврдените факти не ги исполнуваат законските обележја на кривичното дело злоупотреба на службената положба и овластување.

Со тоа, предистражниот предмет кој го опфаќаше периодот кога Венко Филипче беше министер за здравство е затворен без да биде утврдена основа за негово кривично гонење.

Одлуката предизвика нови политички реакции и повторно го отвори прашањето како по трагедија со 14 загинати, пет години подоцна, завршува една од клучните постапки без утврдена кривична одговорност на високи државни функционери.

Што утврди Обвинителството?

Според образложението на Обвинителството, предметот се однесувал на евентуални злоупотреби при јавните набавки на модуларните болници.

Била анализирана документацијата од тендерските постапки, техничките спецификации и реализацијата на проектот.

Обвинителството ја разгледувало и документацијата поврзана со активностите на Светска банка, која го финансираше проектот.

По пожарот во Тетово, во октомври 2021 година биле проверувани модуларните објекти во Гостивар, Струга, Прилеп, Велес и Штип, вклучувајќи ја нивната усогласеност со проектните стандарди, безбедноста и противпожарната заштита.

Според документацијата на која се повикува Обвинителството, тимот на Светска банка констатирал дека постапката за набавка била во согласност со правилата на банката и дека испорачаните објекти одговарале на техничките спецификации.

Врз основа на прибраните докази, обвинителот оценил дека нема основи на сомнение за кривично дело кое се гони по службена должност.

Истрагата започна веднаш по трагедијата

Само два дена по пожарот, на 10 септември 2021 година, Обвинителството за гонење организиран криминал и корупција објави дека отвора предмет за јавните набавки за изградба на сите модуларни болници во државата.

Од Министерството и другите институции беше побарана документација за изградбата на вкупно 19 модуларни болници.

Целта беше да се утврди дали документацијата од јавната набавка одговарала на техничката документација и дали во целиот процес постоеле незаконитости.

Во исто време се водеше и посебна постапка за непосредните причини за пожарот.

Првичното вештачење на Министерството за внатрешни работи откри траги од електрична куса врска, а во истрагата беа вклучени и германски експерти.

Во мај 2022 година тогашниот државен јавен обвинител Љубомир Јовески дури изјави дека обвинителите кои го истражуваат пожарот лоцирале кривична одговорност и дека истрагата е при крај.

Две затворски казни во судскиот предмет за пожарот

Во судската постапка поврзана со самиот пожар, поранешните директори на Клиничката болница во Тетово, Флорим Бесими и Артан Етеми, беа осудени на ефективни затворски казни од по една година и шест месеци за тешки дела против општата сигурност.

Но поширокото прашање за набавката и изградбата на модуларните болници продолжи да се разгледува во посебниот предмет на Обвинителството за организиран криминал.

Токму тој предмет сега е затворен.

Од ВМРО-ДПМНЕ одлуката беше остро критикувана, при што партија обвини дека со затворањето на предметот Филипче бил „ослободен од одговорност“.

Пет години подоцна остануваат тешките прашања

На петгодишнината од пожарот, најболниот факт останува непроменет – 14 лица го загубија животот во здравствен објект во кој требаше да бидат лекувани и заштитени.

Имаше истраги, вештачења, судски процес и пресуди за дел од лицата опфатени со случајот.

Но предистражната постапка што требаше да испита дали постоеле кривични злоупотреби при набавката и реализацијата на системот на модуларни болници заврши без утврдена основа за натамошно кривично гонење.

Обвинителството наведува дека доколку во иднина се појават нови докази, постои можност предметот повторно да биде отворен.

За семејствата на загинатите и за македонската јавност, сепак, останува прашањето дали пет години истраги и судски постапки дадоа целосен одговор на тоа како беше возможно пожар во еден здравствен објект за толку кратко време да однесе 14 човечки животи – и дали институционалната одговорност за трагедијата е целосно расчистена.