INFOMAX.MK

Европската унија треба да биде „подготвена за одбрана“ до 2030 година и да има капацитет да одбие руски напад со конвенционални средства. Тоа беше договорено од шефовите на држави и влади во октомври минатата година. Сепак, првичната проценка е загрижувачка.

Иако земјите членки значително ги зголемија трошоците за одбрана, „остануваат значителни празнини во одбранбените капацитети“. Нивното надминување „ќе биде исклучително тешко поради фрагментираните инвестиции и долгите и сложени циклуси на развој“. Земјите членки треба „фундаментално да го променат обемот и темпото на инвестициите во одбраната, развојот на капацитетите и индустрискиот потенцијал“.

Ова е наведено во првиот привремен извештај, чија подготовка ја предводеше Европската одбранбена агенција (EDA), а кој веќе им е претставен на земјите членки.

Документот од 27 страници е класифициран како доверлив, најверојатно поради чувствителните наоди. Германскиот весник „Франкфуртер алгемајне цајтунг“ (ФАЦ), сепак, дошол до копија од документот, поточно до нацрт-верзијата што им била испратена на земјите членки.

Две лица запознаени со документот потврдиле дека конечната верзија се разликува само во одредени јазични формулации. Единствената суштинска промена е отстранувањето, на барање на земјите членки, на краткото резиме за секој од недостатоците во одбранбените капацитети. Очигледно, тие процениле дека интерната проценка е премногу остра.

Намалување на заедничките инвестиции

Минатата година 27-те земји членки потрошиле вкупно 418 милијарди евра за одбрана, што е еднакво на 2,2 отсто од економското производство на ЕУ. Нешто помалку од една третина од оваа сума, односно 134 милијарди евра, била наменета за инвестиции во набавка и развој на оружје и муниција.

Гледано одделно, овие показатели изгледаат позитивно. Но, загрижувачка е друга статистика од извештајот: најголемиот дел од овие набавки се реализирани на национално ниво, без координација со другите земји членки.

Земјите од ЕУ колективно реализирале само 13 отсто од овие инвестиции. Тоа е дури и помалку од 2022 година, кога уделот изнесувал 18 отсто, а е далеку од целта на ЕУ од 40 отсто до 2030 година.

Националниот пристап кон набавката на вооружување има висока цена, бидејќи значителни недостатоци остануваат нерешени. На пример, државите трошат значителни средства за борбени авиони, но немаат доволно капацитети за нивно полнење гориво во воздух.

Оваа долгогодишна слабост, се наведува во извештајот, ја продолжува зависноста од САД.

Истото се однесува и на низа други „стратешки капацитети“, како што се разузнавањето на бојното поле, системите за рано предупредување и следењето на вселенскиот простор.

Оваа зависност наскоро би можела да стане проблем, бидејќи земјите членки „ќе треба да го надоместат веројатното намалување на стратешките капацитети на САД“. Во извештајот се упатува на тековната проценка на американското воено присуство во Европа.

„Долгорочна зависност“ од САД

Вториот главен недостаток е поврзан со противвоздушната и противракетната одбрана.

Од една страна, земјите и понатаму се потпираат на неевропски системи, што создава „долгорочна зависност“. Станува збор пред сè за американскиот систем „Патриот“.

Од друга страна, недостигаат капацитети за заштита од нови закани, како што се роеви дронови и хиперсонични ракети. Во нацрт-верзијата овие недостатоци биле означени како „надвор од планот“. Во конечната верзија, сепак, овие прелиминарни проценки не се содржани.

Прво, тоа се однесува на копнените борбени капацитети. Тука остануваат „значителни недостатоци“ во однос на главните борбени тенкови и оклопните борбени возила на пешадијата, резервите на муниција, борбената поддршка, командувањето и контролата, како и интеграцијата.

Државите набавуваат нова опрема, но не можат да ја користат заеднички – проблем што постои веќе долго време.

Второ, постојат недостатоци „во целиот спектар на поморските операции“. Државите главно инвестираат во нови фрегати и корвети, но многу од бродовите нема да бидат испорачани пред 2030 година, се наведува во извештајот.

Особено се потценети капацитетите за поставување и отстранување морски мини.

Третата слабост е поврзана со ракетите, бомбите и муницијата. Производствениот капацитет е недоволен, а зависноста од ретки суровини е висока.

Четвртиот проблем се значителните недостатоци кај современите технологии – од вештачката интелигенција до квантните компјутери. Особено остро е критикуван недостигот на безбедна европска облачна инфраструктура за воени податоци.

Извештајот дава мешана слика само во три области на одбранбените капацитети.

Кога станува збор за артилериските системи, државите веќе го зголемиле производството на тешки артилериски гранати од 155 милиметри до соодветно ниво. Тие нарачале и нови системи, но голем дел од нив нема да бидат испорачани пред 2030 година.

Најголемиот недостаток е поврзан со способноста за изведување прецизни удари длабоко на непријателска територија. Инвестициите во оваа област се „ограничени“.

Оваа критика индиректно се однесува на Германија, Франција и Италија, кои постигнале мал напредок во развојот на вакво оружје.

Проекти од заеднички интерес

Во услови на војната во Украина, многу држави ги ставија борбените дронови и системите за борба против дронови меѓу своите нови приоритети. Инвестициите во оваа област се зголемиле шесткратно за една година.

Сепак, набавката на системите и понатаму е фрагментирана, а нивната меѓусебна компатибилност е ограничена. Дополнително, недостига производствен капацитет на индустриско ниво.

Напредок е постигнат во воената мобилност, односно способноста за брзо распоредување војници и опрема преку границите. Во оваа област извештајот посветува особено внимание на новата регулатива чија цел е усогласување на правната рамка.

Некои од недостатоците би можеле да бидат надминати во наредните години преку програми на ЕУ. Во понеделникот земјите членки се договорија за пет „проекти од заеднички интерес“.

Тие се поврзани со дронови, поморски системи, вселенскиот простор, противракетната одбрана и интегрираната одбрана на источниот крил.

За овие проекти ќе биде обезбедено дополнително финансирање од ЕУ, првично во износ од само 300 милиони евра. Се очекува следната повеќегодишна финансиска рамка, која започнува во 2028 година, да предвиди милијарди евра.

Преку заеми во вредност од 150 милијарди евра, Европската комисија го поттикнува заедничкото купување одбранбена опрема преку програмата SAFE. Ова, исто така, во иднина би требало да доведе до одредено зголемување на вкупниот удел на заедничките инвестиции.

Сепак, извештајот завршува со недвосмислено предупредување:

„Ниту една земја членка нема да може сама да постигне оперативна подготвеност.“