Тивката криза што може да биде поголема од нафтата: Светот повеќе не може евтино да се задолжува

Додека вниманието на светската јавност е насочено кон војната на Блискиот Исток, цената на нафтата и кризата со дизелот, на финансиските пазари се развива друга, потенцијално многу подлабока криза – цената по која најголемите држави во светот се задолжуваат расте со темпо што не е видено со децении.

Америка, Франција и Јапонија, три од најголемите светски економии, истовремено се соочуваат со силна распродажба на државните обврзници. Тоа ги турка приносите нагоре и значи дека владите мора да плаќаат сè поголема камата за да привлечат инвеститори.

Американските 10-годишни државни обврзници во четвртокот достигнаа принос од **5,34 проценти – највисоко ниво во последните 24 години**. Само во третиот квартал приносот порасна за повеќе од 80 базични поени.

Ова не е проблем само за Волстрит.

Американските државни обврзници практично претставуваат основа врз која се формира цената на капиталот во голем дел од светската економија. Кога нивниот принос расте, поскапуваат хипотеките, корпоративните кредити, финансирањето инвестиции и задолжувањето на други држави.

### Франција станува европскиот центар на кризата

Уште позагрижувачки сигнали доаѓаат од Европа.

Приносите на француските државни обврзници достигнаа највисоко ниво во последните 24 години и се приближија до психолошката граница од **5 проценти**.

Само во третиот квартал француските приноси скокнаа за околу 120 базични поени.

Но најважниот индикатор е разликата меѓу француските и германските обврзници.

Инвеститорите традиционално ги сметаат германските обврзници за еден од најбезбедните инструменти во еврозоната. Колку поголема премија бараат за да ѝ позајмат на Франција наместо на Германија, толку поголем ризик гледа пазарот.

Таа разлика во текот на неделата надмина **140 базични поени – највисоко ниво од европската должничка криза во 2012 година**.

Причината е комбинација од висок јавен долг, буџетски проблеми и политичка неизвесност. Француската влада истовремено се обидува да спроведе десетици милијарди евра буџетски кратења, додека инвеститорите внимателно ја следат политичката блокада пред претседателските избори во 2027 година.

Јапонија повеќе не е светот на нулти камати

Третиот предупредувачки сигнал доаѓа од Јапонија.

Со децении Јапонија беше синоним за речиси бесплатни пари. Каматните стапки беа околу нулата, а во одредени периоди и негативни.

Но тој модел драматично се менува.

Приносот на јапонските 10-годишни обврзници се приближува до **3,115 проценти**, ниво што Reuters го опишува како највисоко во речиси три децении.

Дополнителен притисок создава инфлацијата во Токио, која во септември забрза со најсилно темпо во последните десет месеци. Пазарите сега очекуваат Банката на Јапонија повторно да ги зголеми каматните стапки во декември.

Тоа е особено важно бидејќи јапонските инвеститори со години беа огромен извор на капитал за странските пазари. Ако повисоките домашни приноси направат јапонските обврзници попривлечни, дел од тој капитал може да остане или да се врати дома.

Зошто ова може да стане опасен круг?

Проблемот е едноставен.

Државите денес имаат многу поголеми долгови отколку пред две или три децении.

Кога старите обврзници со ниски камати доспеваат, владите мора да издадат нов долг по многу повисоки стапки. Со текот на времето тоа значи сè поголем дел од буџетите да оди за камати.

Според податоците наведени од Reuters, трошоците за камати на глобалниот државен долг веќе достигнуваат околу **3,3 трилиони долари**.

Тука се создава потенцијално опасен механизам.

Повисоки приноси значат повисоки каматни трошоци. Повисоките трошоци го зголемуваат буџетскиот дефицит. Поголемиот дефицит бара уште повеќе задолжување. А поголемата понуда на обврзници може да ги натера инвеститорите да бараат уште повисоки приноси.

### Нафтата дополнително ја комплицира ситуацијата

Во нормални услови централните банки би можеле да одговорат на економското забавување со намалување на каматните стапки.

Но сегашната ситуација е многу покомплицирана.

Војната на Блискиот Исток и нарушувањето на енергетските пазари повторно ја туркаат инфлацијата нагоре. Инфлацијата во еврозоната во септември достигна **3,8 проценти**, од 3,2 проценти во август, при што голем дел од забрзувањето доаѓа од енергијата и храната.

Тоа ги става централните банки пред тежок избор: да ги држат каматите високи за да ја контролираат инфлацијата или да ги намалат за да го олеснат притисокот врз економијата и задолжувањето.

Тивката криза

За разлика од нафтен шок, банкрот на банка или пад на берза, кризата на пазарот на обврзници не изгледа драматично на телевизиските екрани.

Но нејзините последици можат да стигнат речиси насекаде.

Поскапи државни кредити значат помалку пари за инфраструктура, здравство, одбрана и социјални програми. Повисоките приноси ги поскапуваат кредитите за компаниите и населението. Истовремено, обврзниците со принос над 5 проценти стануваат сериозна конкуренција за акциите и другите поризични инвестиции.

Затоа случувањата во Америка, Франција и Јапонија не се три одделни приказни.

Тие се дел од ист глобален проблем: **ерата на евтини пари заврши, токму во момент кога светот никогаш немал толку многу долг.**

И ако приносите продолжат да растат, прашањето на финансиските пазари повеќе нема да биде само колку ќе чини барел нафта – туку **колку ќе чини финансирањето на целиот светски долг.**