INFOMAX.MK

Узбекистан потпиша шест енергетски договори во вредност од 4,7 милијарди долари (4,19 милијарди евра) и најави планови за изградба на уште две нуклеарни централи. Претседателот Шавкат Мирзијоев настојува да привлече странски инвестиции и да одговори на растечката побарувачка за енергија од индустријата и дата-центрите.

Договорите, потпишани во петокот за време на разговорите во Ташкент, опфаќаат нови производствени капацитети од 3.000 мегавати (MW) и 400 MW капацитети за складирање енергија, соопшти претседателството.

Меѓу компаниите наведени во списокот на проекти до кој дошол „Еуроњуз“ се саудиските ACWA Power и Saudi Tabreed, компанијата AMEA Power од Обединетите Арапски Емирати, јапонските Toyota Tsusho и Sojitz, француската EDF, катарската Nebras Power, како и StorEn и CRE International.

Нов пристап кон инвестициите во енергетиката

Во изминатата деценија Узбекистан привлече 35 милијарди долари (31,2 милијарди евра) инвестиции во енергетиката, според претседателот Мирзијоев. Сепак, тој призна дека дозволувањето инвеститорите сами да ги избираат локациите за електраните довело до концентрација на производството во одредени области и ги зголемило трошоците за пренос на електрична енергија во други делови од земјата.

„Ни треба интегриран енергетски систем, а не изолирани електрани“, рече тој.

Идните проекти ќе се доделуваат преку конкурентни тендери, при што условите за приклучување на мрежата и откуп на електричната енергија ќе бидат објавени однапред. Шест соларни и ветерни проекти со вкупен капацитет од 2.200 MW ќе бидат предмет на одделни тендери, независно од новопотпишаните договори.

Првиот Национален енергетски мастер-план на земјата, кој ќе го опфати периодот до 2050 година, треба да биде готов до јули 2027 година. Мапата со можностите за приклучување на електроенергетската мрежа се очекува во март.

До 2030 година, владата планира да додаде 22 GW производствени капацитети, да изгради 5.000 километри далноводи и 16 трафостаници, како и да го зголеми капацитетот за складирање енергија на 4,5 GW.

Целта е годишното производство на електрична енергија да надмине 129 милијарди киловат-часови (kWh), а обновливите извори, вклучително и хидроенергијата, да учествуваат со 54 отсто во производството, во споредба со сегашните 31 отсто, соопшти претседателството.

Владата предложи и 12 производствени проекти во вредност од 850 милиони долари (758 милиони евра), насочени кон зголемување на домашното производство на енергетска опрема.

Наџи Бенхасин, директор на одделот за Централна Азија во Светската банка, изјави дека брзиот економски раст ќе бара поголемо производство на енергија и подобри мрежи.

„За сето ова ќе биде потребна енергија и поголемо производство, но и инфраструктура за пренос и ефикасна дистрибуција, за да се овозможи идниот раст на земјата“, изјави тој за „Еуроњуз“.

Нил Мекејн, директор на Меѓународната финансиска корпорација за Узбекистан и Туркменистан, посочи уште една слабост.

„Во енергетскиот сектор, мислам дека тоа е енергетската ефикасност. Оваа економија сè уште троши многу енергија“, изјави тој за „Еуроњуз“.

Мекејн рече дека конкурентните тендери и повисоките цени на електричната енергија ги направиле проектите попривлечни за инвеститорите. Тој го посочи примерот со гасната електрана со капацитет од 1,6 GW во Сирдарја, финансирана со меѓународни партнери, за која се очекува да започне со работа оваа година.

Проширување на нуклеарната енергетика

Претседателот Мирзијоев изјави дека Узбекистан планира да изгради втора и трета нуклеарна централа, а разговорите со потенцијални инвеститори за вториот проект се закажани за сабота.

„Ја започнавме изградбата на првата нуклеарна централа, а имаме планови и за втора и трета“, рече тој.

Изградбата на првата централа, која во Џизак се развива во соработка со руската компанија „Росатом“, започна во јуни.

Нејзините два големи и два помали реактори треба да обезбедат вкупен капацитет од 2.110 MW. Проектот се проценува на најмногу 9,5 милијарди долари (8,48 милијарди евра). Почетните технички испитувања се планирани за 2029 година, а целосното завршување на проектот за периодот 2034–2035 година.

Партнерите, трошоците и роковите за дополнителните централи сè уште не се објавени.

Инвестиции во нафта и гас

Британската BP и азербејџанската SOCAR учествуваат во истражувањата на шест блока во регионот Устјурт. Узбекистан подготвил уште 128 блока за странски инвеститори.

Прелиминарните процени на владата укажуваат дека овие дополнителни блокови би можеле да содржат 5,8 трилиони кубни метри природен гас и 560 милиони тони течни јаглеводороди.

Владата сака да го прошири и домашното преработувачко производство преку проект за добивање олефини од метанол во Бухара, во југозападниот дел на Узбекистан. Со овој процес метанолот ќе се претвора во хемикалии што се користат за производство на пластика.

Планирана е и модернизација на две нафтени рафинерии, како и вклучување на приватниот сектор во дистрибуцијата на течен нафтен гас.

Енергетски врски со Европа

Претседателот Мирзијоев изјави дека напредуваат плановите за извоз на електрична енергија од обновливи извори кон Европа преку Казахстан и Азербејџан.

Предложениот Касписки коридор за зелена енергија, поддржан од Азиската банка за развој и Азиската банка за инфраструктурни инвестиции, предвидува поврзување преку Каспиското Море, а потоа и продолжување на енергетските врски низ Јужен Кавказ и Црното Море.

Проектот сè уште е во фаза на физибилити-студија, односно процена на неговата изводливост.

Меѓународните инвеститори бараат дополнителни реформи

Претседателот Мирзијоев призна дека и натаму постојат пречки за инвестициите.

„Имаме сериозни проблеми, недостатоци, бирократија и корупција“, рече тој.

Нов Совет на инвеститорите во енергетиката, со кој ќе претседава Саида Мирзијоева, шефица на претседателската администрација, ќе работи на отстранување на пречките, вклучително и проблемите со доделувањето земјиште и приклучувањето на електроенергетската мрежа.

На состанокот Мохамад Абунaјан, основач и претседател на саудиската ACWA Power, повика на реформи во финансискиот сектор и на пазарите на капитал во Узбекистан.

„Ни требаат реформи во финансискиот сектор. Ни требаат реформи на пазарот на капитал“, му рече тој на претседателот.

Тој исто така повика на построги барања за вработување узбекистански работници и користење локални добавувачи во идните проекти.

Мохамед Џамил Ал Рамахи, извршен директор на компанијата Masdar од Обединетите Арапски Емирати, изјави дека неговата компанија инвестирала повеќе од две милијарди долари (1,78 милијарди евра) од 2019 година, развила проекти за обновлива енергија со капацитет од над 2 GW и се обврзала да инвестира во дополнителни 2 GW.

„За возврат, ни се потребни предвидливост, сигурност и стабилност во политиките, регулативите и договорите врз кои се темелат нашите инвестиции“, рече тој.