INFOMAX.MK

Европскиот пазар на труд се соочува со сериозен недостиг од квалификуван кадар, а најголем проблем има во образованието, здравството и информатичката технологија. Иако младите сè потешко доаѓаат до работа, работодавците во голем број европски земји не успеваат да најдат луѓе за одредени професии.

Според анализа на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД), објавена во извештајот „Мапирање на недостигот од вештини во земјите на ОЕЦД“, наставниците се професијата што најтешко се пополнува во Европската Унија. По нив следуваат здравствените работници, ИТ-специјалистите, медицинските техничари и дел од административните и деловните професии.

Податоците ги пренесува „Еуроњуз“, повикувајќи се на анализата на ОЕЦД, која опфаќа 27 европски земји, меѓу кои и Норвешка, Швајцарија, Турција и Велика Британија. За повеќето земји се користени податоци од 2024 година.

Кои професии најтешко се пополнуваат?

Наставниците се меѓу петте професии со најголем недостиг од кадар во 13 земји. Здравствените работници и ИТ-специјалистите се на оваа листа во по 12 земји.

Во седум земји недостигаат и раководни кадри, додека медицинските техничари, работниците за лична нега и стручњаците за деловна администрација се меѓу петте најтешки професии за пополнување во по шест земји.

Анализата покажува дека здравствените работници се дефицитарни во 23 од 27 анализирани земји, а медицинските техничари и сродниот здравствен персонал во 21 земја.

Зошто Европа нема доволно лекари и медицински сестри?

Проблемот во здравството не е само во недостигот од кадар, туку и во условите за работа. Европската федерација на здруженија на медицински сестри предупредува дека здравствените системи тешко успеваат да ги задржат и да привлечат медицинските сестри.

Како главни причини се наведуваат преголемиот број пациенти по медицинска сестра, небезбедните услови за работа, ниските плати, ограничените можности за напредување и недоволното професионално признание. Дополнителен проблем се изложеноста на вознемирување и насилство, како и нарушеното ментално здравје.

Претседателот на Постојаниот комитет на европските лекари, Оле Јохан Баке, за „Еуроњуз бизнис“ изјавил дека лекарите сè почесто мора да го надоместуваат системскиот недостиг од персонал со прекумерно работно време и зголемен обем на работа. Тоа, според него, води кон исцрпеност и ја прави професијата помалку привлечна.

Недостигот од наставници не е само прашање на плата

Наставниците тешко се наоѓаат во 21 од 27 анализирани земји. Во Германија, Грција, Италија, Норвешка, Шпанија и Турција, состојбата е оценета како релативно избалансирана.

Но, проблемот не е само во висината на платите. Според Европската федерација на работодавци во образованието, наставничката професија станува сè посложена. Од наставниците се очекува да користат нови дигитални алатки, да работат во поинклузивни училници и да преземаат поголема одговорност за благосостојбата на учениците.

Дополнително, расте и административниот товар. Како важни фактори за привлекување и задржување наставници се посочуваат работните услови, професионалната автономија, можностите за напредување и квалитетот на училишното раководство.

ИТ-експертите се барани, но вештачката интелигенција може да ја смени побарувачката

Информатичките и комуникациските стручњаци, како и професионалците од областа на деловната администрација, тешко се наоѓаат во по 18 земји.

Според ОЕЦД, дигитализацијата ја зголеми побарувачката за ИТ-кадар, но развојот на вештачката интелигенција во иднина може да ја намали потребата од одредени профили, особено за работни места на почетно ниво.

Тоа значи дека иако ИТ-секторот останува меѓу областите со најголем недостиг од кадар, побарувачката за конкретни вештини може да се менува со развојот на технологијата.

Кои работници најлесно се наоѓаат?

На спротивната страна се работните места за кои работодавците полесно наоѓаат кандидати. Според анализата на ОЕЦД, најлесно се пополнуваат работните места за физички работници и помошен персонал.

Меѓу професиите со најголем број достапни кандидати се:

Физички работници и работници за едноставни задачи;
Помошници во подготовка на храна;
Продавачи;
Канцелариски и административни помошници;
Работници во монтажа и составување производи.

Физичките работници се меѓу петте најлесни професии за регрутирање во 14 земји, помошниците во подготовка на храна во 12, а другите канцелариски работници во 11 земји.

Кога се разгледува пошироката слика, физичките работници лесно се наоѓаат во 21 земја, помошниците во подготовка на храна во 17, а работниците за едноставни задачи во 16 земји.

Не важи истото за сите земји: Шпанија и Норвешка се исклучоци

Иако постојат заеднички европски трендови, потребите на пазарот на труд значително се разликуваат од земја до земја.

Во Норвешка, физичките работници се меѓу најтешките кадри за регрутирање, иако во поголемиот дел од анализираните земји лесно се наоѓаат.

Во Шпанија, пак, има недостиг од помошници во подготовка на храна – професија за која во многу други европски земји има доволно кандидати. Во Франција, најтешко се наоѓаат работници за едноставни работни задачи.

Разлики има и во ИТ-секторот. Во Данска, Финска, Германија, Холандија, Норвешка и Шведска понудата и побарувачката за ИТ-стручњаци се релативно избалансирани. Во Австрија, Швајцарија и Велика Британија, пак, има вишок на ваков кадар според класификацијата на ОЕЦД.

Зошто недостигот од работници станува долгорочен проблем?

Експертите оценуваат дека недостигот од работна сила во Европа сè повеќе е структурен, а не привремен проблем. На него влијаат стареењето на населението, несовпаѓањето меѓу вештините на работниците и потребите на работодавците, условите за работа и ограничената мобилност на работната сила.

Од Европската управа за труд посочуваат дека една професија може да биде дефицитарна во една земја, а во друга да има вишок работници со истите квалификации.

Затоа, како решение се предлагаат подобро стручно образование и преквалификација, подобри работни услови и полесно поврзување на работниците од земјите со вишок кадар со пазарите каде што тој недостига.

Младите потешко доаѓаат до работа и покрај недостигот од кадар

Парадоксот на европскиот пазар на труд е што, додека работодавците не можат да најдат квалификувани работници за одредени професии, младите сè потешко наоѓаат работа.

ОЕЦД утврдува дека во анализираните земји се зголемил јазот меѓу невработеноста кај младите дипломирани лица и невработеноста кај целокупното работоспособно население. Европската централна банка, пак, забележува дека изгледите за вработување на младите во еврозоната се влошиле од 2023 година.

Ова укажува дека проблемот не е само во бројот на слободни работни места, туку и во тоа дали образованието и квалификациите на кандидатите одговараат на она што го бараат компаниите.