Горивата го тресат регионот, секоја земја реагира различно

Енергетската криза повторно ја оттурна темата за горивата во прв план низ регионот. Причината е иста насекаде: војната со Иран, растот на цените на нафтата и стравот од нарушено снабдување. Но начинот на кој реагираат државите не е ист. Словенија веќе воведе ограничувања на точење, Србија посегна по акцизи и забрана за извоз, а Хрватска останува важна транзитна точка во регионалната нафтена слика.

Словенија прва влезе со ограничувања
Словенија на 22 март воведе привремени ограничувања на купување гориво откако на дел од бензинските пумпи се појавија недостиг, долги редици и затворања. Владата го ограничи дневното точење на 50 литри за приватни возила и 200 литри за компании и приоритетни корисници, а премиерот Роберт Голоб тврди дека проблемот е во дистрибуцијата, а не во вкупните резерви. Армијата е ангажирана во транспортот на гориво, а најавени се и истраги за тоа како се управувало со испораките.

Србија оди со државна интервенција
Србија избра поинаков пристап. Белград веќе ги намали акцизите на горивата и суровата нафта, а претседателот Александар Вучиќ најави вкупно намалување од 60 проценти за да се стабилизира пазарот. Паралелно со тоа, државата ја продолжи забраната за извоз на сурова нафта, дизел и бензин до 2 април и ослободува дизел од државните резерви за да спречи недостиг и ценовен шок. Србија од 2022 година и онака веќе ги регулира цените на дизелот и бензинот на неделно ниво.

Хрватска е во поинаква позиција
Хрватска засега не се појавува како земја со драматични ограничувања на точење, туку како клучен дел од пошироката регионална логистика. Reuters уште кон крајот на февруари објави дека Загреб може да помогне во обезбедување нафта за Унгарија и Словачка преку Јадранскиот нафтовод, откако испораките преку „Дружба“ беа нарушени. Во исто време, MOL поднесе жалба до Европската комисија за ценовната политика на хрватскиот оператор ЈАНАФ, што покажува дека и хрватската улога во кризата е повеќе од домашно прашање за горива.

Регионот не е во иста криза, но е под ист притисок
Најважното е што цел регион сега реагира под ист надворешен удар: поскапа нафта, нарушени рути и страв дека енергетската нестабилност може брзо да се прелее во секојдневен живот. ММФ веќе предупреди дека продолжен раст на цените на енергенсите може да ја засили инфлацијата и да го намали растот, а Брент нафтата веќе се искачи над 100 долари за барел. Тоа значи дека владите не се борат само со снабдување, туку и со политичкиот ризик од поскапувања што директно ги удираат граѓаните.

Во следните денови клучно ќе биде дали кризата ќе се смири или ќе турне уште држави кон ограничувања, интервенции и контрола на пазарот. Ако цените на нафтата останат високи и ако снабдувањето продолжи да биде ранливо, темата за горивата лесно може повторно да стане една од најжешките економски теми на Балканот.

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save