INFOMAX.MK

Со плановите за мировни разговори меѓу САД и Иран кои засега се блокирани, Техеран и Вашингтон влегуваат во незгодна состојба — ниту мир, ниту војна — при што двете страни се надеваат дека ќе ја надживеат другата во судир со сериозни последици за глобалната економија, анализира Њујорк Тајмс.

Иранските власти изгледа се уверени дека можат подолго да го издржат економскиот притисок од војна отколку претседателот Доналд Трамп, велат аналитичари. Но, тие сепак се загрижени дека без динамика во преговорите ќе останат заробени под постојана закана од американски или израелски напади.

„Ова што се случува наликува на ситуацијата на крајот од 12-дневната војна — завршување на војната, но без трајно решение“, изјави Сасан Карими, поранешен потпретседател во иранската влада и политиколог на Универзитетот во Техеран, осврнувајќи се на израелско-иранската војна од минатиот јуни.

За време на викендот, во влијателниот конзервативен весник „Хорасан“, а потоа пренесен и од други ирански медиуми, актуелниот момент беше опишан како „стратешки вакуум“ со значителни ризици.

„Двете страни се повлекоа од трошоците на целосна војна, но не се откажаа од логиката на сила и притисок“, се наведува во текстот. Ова, се додава, „може да биде поопасно од краткорочна војна“.

Застојот во обидите за обновување на разговорите за прекин на огнот, посредувани од Пакистан, ја одразува динамиката по американско-израелското бомбардирање на Иран, кое заврши со примирје порано овој месец. Двете страни тврдат дека излегле како победници.

И Доналд Трамп очигледно верува дека САД можат да го надживеат Иран во економскиот притисок од војната, особено поради паралелните блокади во Ормутскиот Теснец.

Резултатот е дека ниту една страна не е подготвена да попушти за да се придвижат разговорите.

Во саботата, Трамп ја откажа посетата на својот специјален пратеник Стив Виткоф и на зетот Џаред Кушнер во пакистанскиот главен град Исламабад за втора рунда разговори за примирје, наведувајќи дека Иранците само би им го трошеле времето.

Иранските власти, пак, остануваат на ставот дека нема да влезат во директни преговори додека Трамп не ја укине американската поморска блокада на иранските пристаништа, воведена по договорот за примирје.

Сепак, иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи отпатува во Оман на средби во саботата, по посетата на Пакистан ден претходно, а потоа повторно се врати во Пакистан во неделата. Според државните медиуми, подоцна оваа недела се очекува да отпатува и во Русија.

Покрај Исламабад, каде би можела да се одржи следната рунда разговори, Иран смета дека координацијата со Оман — земја од Персискиот Залив која се наоѓа долж стратешки важниот Ормутски Теснец — е клучна за постигнување договор.

Карими повика иранското раководство да ја искористи оваа фаза за да изгради целосна рамка за договор со САД — од можните отстапки до крајните барања и визија за регионален мировен пакт.

Но, во Иран, предупреди тој, одржувањето на статус кво моментално е најбезбедната политичка опција, бидејќи секоја промена носи ризик од вина ако планот пропадне.

Иран исто така верува дека економски може да го „надчека“ Трамп, барем на краток рок, бидејќи нарушувањата во Ормутскиот Теснец повеќе му штетат на САД отколку на Иран.

Сепак, иранската економија веќе се соочува со сериозна криза. Се зголемуваат извештаите за отпуштања, а земјата се бори со недостиг во производството на петрохемикалии и лекови како последица на војната.

Највлијателниот економски весник во Иран прогнозира дека инфлацијата може да достигне 49 проценти дури и во „најоптимистичко“ сценарио со постигнат договор. Состојбата „ни војна, ни мир“ може да ја турне инфлацијата кон 70 проценти во наредните месеци, додека враќање на војна би можело да доведе до хиперинфлација над 120 проценти.

Некои економисти, сепак, проценуваат дека иранското раководство може да ја издржи оваа криза од три до шест месеци.

Од друга страна, нарушувањата во производството на нафта и извозот на производи како ѓубрива би можеле за неколку недели да предизвикаат посериозни шокови врз глобалната економија, што би можело да го натера Трамп да ги придвижи разговорите.

Но, дури и ако Иран економски го издржи ќор-сокакот, неговата стратешка дилема останува.

Состојбата без договор и без војна, од иранска перспектива, ја остава земјата ранлива.