INFOMAX.MK

Сè поголем број компании во Бугарија размислуваат привремено да го прекинат производството поради драстичното поскапување на електричната енергија на берзата и недостигот од функционален механизам за навремена исплата на компензациите.

Неколку браншови организации предупредуваат на опасност од затворање на производствени капацитети и испратиле писма до премиерот и министрите во бугарската влада, барајќи итна измена на механизмот за поддршка на небитовите потрошувачи при високи цени на електричната енергија.

Во септември, владата на „Прогресивна Бугарија“ одобри нова програма за компензација на трошоците за електрична енергија на небитовите крајни потрошувачи за периодот од 1 септември 2026 до 30 јуни 2027 година.

Програмата го задржува ценовниот праг од 122 евра за мегават-час, над кој се предвидува покривање до 80 отсто од трошоците. Но, воведено е сериозно ограничување: главната компензација ќе се исплаќа дури по завршувањето на програмата, односно по 30 јуни 2027 година.

Според претходните механизми, трошоците на компаниите над утврдениот ценовен праг се одбиваа од нивните сметки за струја секој месец, а подоцна поддршката се исплаќаше на шестмесечна основа.

Според новата програма, конкретниот процент на компензација ќе го утврди Министерскиот совет по завршувањето на десетмесечниот период, во зависност од средствата во Фондот „Сигурност на електроенергетскиот систем“.

Тоа значи дека компаниите засега не знаат колкав дел од сегашните високи сметки ќе им биде надоместен, а главната исплата би ја добиле дури во јули 2027 година.

ЦЕНИТЕ НА БЕРЗАТА ДРАСТИЧНО РАСТАТ

Малите и средните претпријатија во Бугарија веќе неколку недели се сериозно загрижени поради наглото поскапување на електричната енергија на Бугарската електроенергетска берза.

Растот на цените е забележлив од август, кога беше надминат прагот од 122 евра за мегават-час.

Според податоците на енергетскиот фонд, во август просечната цена во сегментот „ден однапред“ достигнала 143 евра за мегават-час, што е речиси 30 отсто повеќе од просечните нивоа во мај, јуни и јули.

Во септември просечната цена во истиот сегмент достигнала 166 евра за мегават-час, додека за октомври се очекува да достигне 222 евра, што би било една од највисоките вредности во Европската Унија.

Во вторникот и средата, на пример, берзанската цена достигнала 305–306 евра за мегават-час.

Експертите го објаснуваат поскапувањето во последните два до три месеци со растот на цените на природниот гас, но и со планските ремонти на блокови во нуклеарната централа „Козлодуј“ и затворените нуклеарни капацитети во регионот поради ниското ниво на Дунав.

Социјалните мрежи се преплавени со загрижени реакции за поскапувањето на струјата за бизнисот, но и со изненадување поради владината одлука главната компензација за сегашните високи цени да се исплати дури во јули 2027 година.

„Освен тоа, не е јасно колкав процент од разликата меѓу достигнатата месечна цена и прагот од 122 евра ќе биде покриен. Се предвидува поддршка до 80 отсто, но владата може да одлучи таа да биде 20 или 30 проценти“, предупредуваат претставници на малите и средните компании.

Трговецот со електрична енергија ТОКИ дури ги предупредува своите клиенти да не се потпираат на компензациите при планирањето на трошоците за струја, туку да избираат договори и услови што обезбедуваат поголема сигурност при високите пазарни цени.

На социјалните мрежи се зголемуваат барањата за итно усвојување „вонредни мерки за ограничување на ценовниот притисок и враќање на месечните компензации“.

„Бизнисот нема можност да чека до летото 2027 година. Фактурите, платите, придонесите и останатите трошоци се плаќаат секој месец, а не по десет месеци“, напишал претприемач од Варна.

ИСКЛУЧОК: МЕСЕЧНИ КОМПЕНЗАЦИИ ПРИ ЕКСТРЕМНО ВИСОКИ ЦЕНИ

Новата програма за поддршка на небитовите потрошувачи на електрична енергија предвидува и исклучок што овозможува месечни компензации при екстремно високи цени.

Доколку во одреден месец просечната цена на базниот товар во сегментот „Ден однапред“ на берзата надмине 180 евра за мегават-час, за тој месец се предвидува привремена компензација во висина од 80 отсто од разликата над 180 евра.

Овие месечни износи подоцна ќе се одбијат од вкупната компензација за целиот период на програмата.

Досега бугарската влада не реагирала на загриженоста на бизнисот.

И ГОЛЕМАТА ИНДУСТРИЈА Е НЕЗАДОВОЛНА

Сериозна загриженост изразува и Бугарската федерација на индустриски енергетски претпријатија, иако енергетски интензивните производства добиваат поддршка за високите цени на струјата под поповолни услови.

За оваа категорија компании во јули 2025 година беше усвоена посебна тригодишна владина програма, која важи до 2028 година.

За компаниите од тешката индустрија, металургијата, рударството, хемиската, машинската и фармацевтската индустрија, Фондот „Сигурност на електроенергетскиот систем“ месечно покрива 50 отсто од трошоците за електрична енергија при просечни месечни берзански цени над 63 евра за мегават-час.

Поставен е и услов: 50 отсто од добиената поддршка да бидат инвестирани во проекти поврзани со декарбонизација и енергетска ефикасност.

И покрај оваа поддршка, фабрики од енергетски интензивните индустрии се принудени да го запираат производството, бидејќи трошоците за струја стануваат неодржливи.

„При ваква цена, како што е денес – близу 306 евра за мегават-час – нашата дневна сметка за електрична енергија е еднаква на сумата што ја плаќаме за платите на целата фабрика“, изјави за БНР Константин Стаменов, претседател на Бугарската федерација на индустриски енергетски претпријатија.

Од федерацијата испратиле писма до министрите за економија и енергетика, барајќи ажурирање на механизмот за компензација на енергетски интензивните производства.

„Европската комисија разработи привремена рамка поради војната во Иран, која овозможува да бидеме компенсирани до 70 проценти од цената на електричната енергија, а не до 50 проценти како што е сега“, посочи Стаменов.

Бугарскиот бизнис бара итна промена на механизмот за поддршка, предупредувајќи дека високите цени на струјата и неизвесноста околу исплатата на компензациите создаваат дополнителен притисок врз компаниите, особено врз производствените капацитети што трошат големи количества електрична енергија.