INFOMAX.MK

КОНТРОЛАТА врз Ормутскиот теснец стана клучно прашање во спорот со Иран. Во последните месеци, и Иран и САД изнесоа тврдења за доминација, создавајќи конфузија. Сега доказите стануваат појасни: САД, чија морнарица патролира низ теснецот, напредуваат, додека Иран губи значителен дел од својата контрола врз виталната бродска линија, објавува CNN .

Според податоците од „Кплер“, компанија која ги следи бродовите со помош на транспондери и сателити, повеќе од 80 проценти од минувањата низ Ормутскиот теснец во последните две недели се одвивале по оманската рута. Ова е воден пат одобрен од ОН на кој Иран остро се спротивставува.

Иран инсистира на контрола на теснецот и нападна десетици бродови кои се обидоа да поминат по северниот брег на Оман. И покрај ризикот, повеќето бродови неодамна ги игнорираа иранските барања и поминаа низ теснецот со ветување за заштита од американската морнарица.

„Сè укажува дека Иран барем делумно ја изгубил контролата врз теснецот“, рече Хомајун Фалакшахи, главен аналитичар за сурова нафта во „Кплер“.

Слабеење на иранската контрола

Ова е целосен пресврт во однос на пред еден месец, кога „Кплер“ речиси и да немаше сообраќај на оманската рута. Остриот пад на сообраќајот на преферираната рута на Иран го спречи Техеран да собира транзитни такси, како што се обидуваше да прави во текот на целата пролет. Иако Меморандумот за разбирање меѓу САД и Иран истече оваа недела, што теоретски му дозволува на Техеран повторно да собира такси, податоците на „Кплер“ покажуваат дека тие не успеваат да го сторат тоа.

„Повеќето играчи од Блискиот Исток не се согласуваат или не го спроведуваат барањето на Иран за транзитна такса. Затоа оманската рута има најразумна смисла“, рече Ден Пикеринг, основач и главен инвестициски директор на „Пикеринг енерџи партнерс“.

Кувајт, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати изнајмуваат многу големи товарни бродови (VLCC) за транспорт на нафта од Персискиот Залив преку Ормутскиот Проток. Потоа, нафтата се пренесува во танкери за клиенти надвор од опасната зона во Оманскиот Залив, според Енди Липоу, претседател на „Липоу Оил Асошиејтс“.Заобиколни рути

За да избегнат ирански напади, бродовите ги исклучуваат своите транспондери, понекогаш и по неколку недели. Овој таканаречен „темен сообраќај“ го пропуштаат некои услуги за следење како Kpler.

Иако некои од бродовите можат да бидат забележани од сателити, потешко е да се следат со користење на стандардни методи.

Но, Соединетите Американски Држави, со своето значајно воено присуство на море, имаат јасен преглед на сите бродови што минуваат низ теснецот. Тие пријавија значително поголеми испораки на нафта отколку што сугерираа претходните проценки. Министерот за енергетика Крис Рајт минатата недела изјави дека вкупниот транзит на нафта низ теснецот и околните рути во текот на изминатата недела изнесувал околу 15 милиони барели дневно. Тоа е многу поблиску до просекот од пред војната од 20 милиони барели.

Прашањето за целосна контрола

Затоа претседателот Доналд Трамп во понеделник изјави дека САД имаат „целосна контрола врз Ормутскиот теснец“. Тоа е сомнително тврдење што тој го повторуваше постојано за време на конфликтот. Фактот дека иранските напади продолжуваат, а протокот на нафта останува под нивото пред војната, сугерира дека САД сепак немаат целосна контрола врз Ормутскиот теснец.

Но, ниту Иран. „Ако нивната цел беше да се наметнат како главен актер, би рекол дека никогаш немале целосна контрола. Нивната цел се чини дека е одвраќање за да ја наметнат својата моќ. Мислам дека тие сè уште успеваат во тоа одвраќање“, рече Пикеринг.

Меѓутоа, ако танкерите навистина транспортираат количини нафта што ги тврдат САД, тогаш одвраќањето и контролата на Иран врз Ормутскиот теснец се ослабени во споредба со ситуацијата од пред еден или два месеца.

Работите дополнително ги комплицира фактот што Оман и Иран преговараат за враќање на слободната пловидба низ теснецот, но без учество на САД, што го налути Трамп. Не е јасно како овие разговори ќе влијаат врз нафтениот сообраќај или контролата на водниот пат.

„Сите информации и наслови треба да се земат со резерва. Сепак, може да се каже дека Иран делумно ја изгуби контролата врз теснецот“, заклучи Липов.