Моштите на с. Климент: Черепот на светецот му припаѓа на Охрид, а не на туѓи земји

Постојат историски прашања кои не смеат да се претвораат во дневна политика. Но, постојат и историски неправди за кои не смееме да молчиме. Едно од нив е прашањето за моштите на свети Климент Охридски – човекот кој својот живот, својата просветителска дејност и своето последно почивалиште ги врзал со Охрид.

И токму затоа денес повторно мора да го поставиме прашањето: Кому му припаѓа историското и духовното право на моштите на свети Климент Охридски?

Одговорот не треба да биде политички, туку историски и духовен.

На Охрид.

Свети Климент и неговиот гроб во Охрид

Свети Климент не е само име од православниот календар. Тој е еден од најзначајните ученици на светите Кирил и Методиј, просветител и епископ кој својот живот го посветил на словенската писменост и христијанизација.

Неговиот живот е нераскинливо поврзан со Охрид.

Според житието на Теофилакт Охридски, свети Климент самиот го подготвил својот гроб и бил погребан во 916 година. Археолошките истражувања на Плаошник подоцна го потврдиле постоењето на црквата и гробницата која традиционално се поврзуваат со него.

Затоа првото прашање е едноставно: Каде е природното место на моштите на свети Климент?

Во Охрид.

Во неговиот град. Кај неговиот гроб. Во неговиот храм на Плаошник.

Од Плаошник до разделените мошти

Сепак, историјата на моштите на свети Климент не била мирна. По претворањето на Климентовата црква во џамија во османлискиот период, моштите биле преместувани. Дел од нив низ вековите биле чувани во други охридски храмови, а во 2002 година моштите свечено биле вратени од црквата „Света Богородица Перивлепта“ во возобновениот храм „Свети Климент и Пантелејмон“ на Плаошник. Денес дел од моштите се таму.

Но, не сите.

Особено чувствително е прашањето за чесната глава на свети Климент. Таа денес се чува во манастирот „Свети Јован Крстител“ во близина на Верија, во Грција. Тоа го потврдуваат и современите црковни извори.

За начинот на кој главата стигнала во Верија постојат историски сведоштва и традиции, но не треба безрезервно да се тврди дека постои неспорен документ со кој е докажано дека станува збор за „кражба“. Историјата бара прецизност.

Но и прецизноста не го брише фактот: Дел од моштите на човекот чиј гроб е во Охрид денес се наоѓаат надвор од Македонија.

А потоа дојде октомври 2026 година

И тука се случи нешто што не смее да помине незабележано. На 4 октомври 2026 година, чесната глава на свети Климент Охридски беше свечено пренесена од грчкиот манастир „Свети Јован Крстител“ кај Верија – во Стара Загора, Бугарија.

Во Стара Загора беше пречекана со литиско шествие и богослужение, а потоа беше изложена за поклонение. Бугарската патријаршија извести за настанот, а официјалната програма на Старозагорската митрополија предвидуваше нејзино присуство во градот во периодот од 4 до 7 октомври. На 7 октомври, на завршниот ден од чествувањата, пред чесната глава на свети Климент служел и бугарскиот патријарх Даниил. Во своето обраќање тој му се заблагодари на игуменот на манастирот кај Верија и на братството за можноста бугарските верници да се поклонат пред чесната глава на свети Климент.

И тука човек не може, а да не се запраша: А каде е Охрид?

Каде е градот во кој свети Климент живеел и дејствувал? Каде е неговиот гроб? Каде е неговиот храм? Каде е местото од кое неговото име не е само дел од историјата, туку живо духовно наследство?

Ако може Стара Загора, зошто не може Охрид? Ова е суштината на целото прашање.

Не тврдиме дека Грција трајно ѝ ја предала чесната глава на Бугарија.

Напротив – достапните официјални податоци покажуваат дека станува збор за привремено пренесување за поклонение и чествување, а не за јавно потврден траен пренос на сопственоста.

Но, токму затоа прашањето станува уште поголемо. Ако светата реликвија може да го напушти манастирот кај Верија и да патува до Стара Загора, зошто истата таа реликвија не може да биде донесена во Охрид?

Зошто верниците во Стара Загора можат да се поклонат пред чесната глава на свети Климент, а верниците во Охрид, градот во кој тој го поминал најзначајниот дел од својот живот – не можат?

Зошто може да се организира свечено пренесување на моштите во Бугарија, со присуство на бугарскиот патријарх, митрополити, свештенство и државни претставници, а не гледаме ист таков напор моштите да бидат донесени во Охрид?

Ова е прашање за Охрид. Свети Климент не смее да биде туѓа сопственост на историјата.

Свети Климент е светител на Православната црква и неговото почитување не може да биде сопственост на една современа држава.

Но, исто така, не може да се игнорира географијата, историјата и духовниот контекст на неговиот живот. Неговиот гроб е во Охрид. Неговиот храм е во Охрид. Дел од неговите мошти се во Охрид. Неговото епископско седиште било во Охрид.

Таму е срцето на неговото духовно наследство.

Затоа Македонија има целосно право да постави сериозно и достоинствено прашање: Кога ќе дојде редот на Охрид?

Ако чесната глава може да биде пренесена од Грција во Бугарија за поклонение, тогаш не постои причина Охрид да биде заборавен од сите оние кои велат дека го почитуваат свети Климент.

Не бараме политичка битка. Не бараме конфликт. Не бараме присвојување на Светителот.

Бараме почит кон местото каде што тој живеел, творел и бил погребан. Бараме отворена документација за патот на моштите. Бараме разговор меѓу црквите.

И, пред сè, бараме Охрид да не биде последниот што ќе се сети на својот свети Климент.

Зашто има нешто длабоко неправедно во сликата во која чесната глава на свети Климент патува од Грција во Бугарија, се пречекува со највисоки црковни почести, а градот на свети Климент – Охрид – останува без неа.

И токму затоа ова прашање не треба да се затвори со едно чествување. Треба дури сега да започне.

Архиепископ Охридски!

Историјата може да биде сложена. Преданијата можат да бидат спорни. Но едно е сигурно: Охрид има право да праша.

Има уште еден интересен момент: Официјалното бугарско обраќање од 7 октомври експлицитно го нарекува свети Климент „архиепископ Охридски“ и зборува за неговата чесна глава како голема светиња, што дополнително го прави оправдано прашањето зошто Охрид не бил вклучен во вакво чествување.

На крајот, свети Климент не може да биде затворен во границите на една држава, ниту пак, неговото дело може да се присвои со едноставно преименување на историјата. Неговото духовно наследство е многу поголемо од денешните граници и политички толкувања. Но, токму затоа треба со почит да ја чуваме сопствената историска и духовна меморија и да не дозволиме почитта кон светецот да се претвори во средство за наметнување туѓи историски наративи.

Свети Климент е дел од нашата духовна памет, од Охрид и од Македонија. Неговото дело треба да нè обединува, а не да биде причина за поделби. Да му се поклониме на светецот со почит, но и со свест дека нашата историја, нашето наследство и нашето достоинство треба да ги чуваме со знаење, аргументи и мирен глас.

Зашто, моштите може да патуваат, храмовите може да ги отвораат своите врати, но споменот за свети Климент и неговото дело не може да се пренесе, присвои или избрише. Тој останува длабоко врежан во духовната историја на Охрид и Македонија.