INFOMAX.MK

Околу 50.000 жени и девојчиња во светот биле убиени од интимен партнер или друг член на семејството во 2024 година. Тоа се во просек 137 жртви дневно – или по една жена или девојче на секои десет минути.

Податоците на Обединетите нации беа во фокусот на Регионалната конференција за фемицид во Југоисточна Европа, која денеска почна во Собранието во Скопје, со учество на претставници на институции, парламенти, правосудството, меѓународни организации и граѓанскиот сектор од регионот.

Основната порака од конференцијата е дека фемицидот не почнува со убиството. Во голем број случаи зад него претходат закани, семејно и партнерско насилство, демнење, контрола и други предупредувачки знаци кои не биле навремено препознаени или на кои институциите не реагирале доволно ефикасно.

Според заедничките проценки на UN Women и Канцеларијата на ОН за дрога и криминал – UNODC, во 2024 година во светот намерно биле убиени околу 83.000 жени и девојчиња.

Речиси 60 отсто од нив, односно околу 50.000, биле убиени од интимен партнер или друг член на семејството.

За споредба, кај убиените мажи само околу 11 отсто од убиствата биле извршени од партнер или член на семејството.

Токму оваа разлика покажува зошто домот, кој би требало да биде најбезбедното место, за значителен број жени останува местото каде ризикот од смртоносно насилство е најголем.

Бројката не покажува вистинско намалување

Во 2023 година проценката изнесувала околу 51.100 жени и девојчиња убиени од партнери или членови на семејството.

Бројката за 2024 година е нешто пониска, но Обединетите нации предупредуваат дека тоа не треба да се толкува како доказ дека проблемот се намалува.

Разликите во голема мера произлегуваат од достапноста и квалитетот на податоците што ги доставуваат државите.

Токму недостигот од единствено и систематско евидентирање е еден од клучните проблеми при утврдувањето на вистинскиот број фемициди.

Во некои држави фемицидот се води како посебна категорија, во други се евидентира само како убиство, а во дел од случаите невозможно е од статистичките податоци да се утврди односот меѓу жртвата и сторителот или дали претходело родово базирано насилство.

Поради тоа, реалниот број на жртви може да биде и поголем.

Највисока стапка во Африка

Највисоката проценета стапка на убиства на жени и девојчиња од интимни партнери или членови на семејството во 2024 година е регистрирана во Африка – околу три жртви на 100.000 жени и девојчиња.

Следуваат американскиот континент со 1,5, Океанија со 1,4, Азија со 0,7 и Европа со околу 0,5 жртви на 100.000 жени и девојчиња.

Сепак, ниту еден регион не е исклучок.

Податоците покажуваат дека фемицидот не е феномен ограничен на одредена култура, економска состојба или дел од светот.

Скопје домаќин на регионална конференција

Регионалната конференција во Скопје ја организира Мисијата на ОБСЕ, а расправата е насочена кон законодавството, превенцијата, истрагите, парламентарниот надзор и начинот на кој државите ги собираат податоците за фемицид и родово базирано насилство.

Потпретседателката на Собранието Весна Бендевска посочи дека регионот бележи напредок во законската рамка, но проблем остануваат различните дефиниции, фрагментираните податоци и нееднаквата примена на законите.

Клучно прашање е што се случува пред убиството – дали жената претходно пријавувала насилство, дали имало закани, дали биле изречени заштитни мерки и дали институциите навреме го процениле ризикот.

Токму во тие моменти, според експертите, постои простор фемицидот да биде спречен.

Македонија го заостри Кривичниот законик

Македонија во 2023 година направи значајни измени во Кривичниот законик во делот на родово базираното насилство.

Со измените беа дефинирани поимите насилство врз жените и родово базирано насилство, а убиството извршено во контекст на семејно или родово базирано насилство врз жена е предвидено како потежок облик на убиство.

За такво дело е предвидена казна затвор од најмалку десет години или доживотен затвор.

Беа воведени и нови кривични дела и измени поврзани со демнењето, половото вознемирување и други форми на родово базирано насилство.

Но и меѓународните тела кои ја следат примената на Истанбулската конвенција предупредуваат дека законите сами по себе не се доволни.

Потребни се навремени истраги, соодветна проценка на ризикот, координација меѓу полицијата, обвинителството, судовите и социјалните служби, како и достапна заштита за жените кои пријавуваат насилство.

Фемицидот најчесто има историја

Една од најважните пораки од досегашните истражувања е дека значителен дел од фемицидите не се ненадејни и непредвидливи настани.

Кај многу случаи постоела претходна историја на физичко, сексуално или психолошко насилство.

Жртвите понекогаш претходно пријавувале закани или напади, барале заштита или се обидувале да ја прекинат врската.

Токму периодот на разделување од насилен партнер во повеќе истражувања е препознаен како момент на зголемен ризик.

Затоа превенцијата не завршува со совет жртвата да го пријави насилството.

Пријавата треба да активира систем кој ќе го процени ризикот, ќе ја заштити жртвата и ќе го спречи сторителот повторно да ѝ се приближи или да го продолжи насилството.

Бројката од 50.000 убиени жени и девојчиња годишно затоа не е само статистика за криминал.

Зад неа стојат десетици илјади случаи во кои насилството стигнало до својата најекстремна и неповратна форма.