INFOMAX.MK

Британската влада сака граѓаните да почнат да се подготвуваат за сериозни нарушувања во секојдневниот живот, вклучително и за можноста од војна. Од луѓето се бара да складираат конзервирана храна и вода, да ја зајакнат отпорноста на општеството и да планираат за можни кризи. Во меѓувреме, започна работата на таканаречената „воена книга“ на владата, која не е ажурирана со децении, пишува Би-Би-Си.

Највисокиот британски воен офицер, началникот на Генералштабот на одбраната Сер Ричард Најтон, предупреди дека заканата од Русија значи дека Британија се наоѓа во „најопасниот“ период од неговата 35-годишна кариера во вооружените сили.

Но, заканата не значи нужно руски тенкови на улиците на Лондон. Историчарката Маргарет Мекмилан вели дека поголема опасност претставуваат сечењето подморски кабли, хакерските напади врз системите од кои зависат општествата и растечката можност за асиметрична и сајбер-војна.

По повеќе од 80 години без војна на сопствена територија, се поставува прашањето дали британското општество е психолошки подготвено за конфликт и дали би прифатило големо зголемување на трошоците за одбрана и жртвите што тоа би ги барало.

Наследството од Првата светска војна

Мекмилан смета дека Британците се навикнале на идејата дека мирот е нормална и трајна состојба. Таа вели дека општеството сè уште не е психолошки подготвено за војна, иако почнува да сфаќа дека војната е поблиску отколку што сака да верува.

Пензионираниот британски генерал Сер Ричард Ширеф ја споредува денешната ситуација со периодот пред 1914 година, кога се зборувало за војна, но нејзиното избивање изгледало речиси незамисливо.

Првата светска војна трајно го промени европскиот однос кон војната. Еден од осумте мажи кои се пријавиле во британската армија загинал на боиштата во Фландрија, Франција, Месопотамија и Галиполе. Илјадници споменици на загинатите сведочат за огромната траума што го погодила речиси секое британско општество.

„Кризата на неверувањето“

Полско-американскиот академик Ендру Михта смета дека Европа, особено западноевропските политички елити, со децении се соочува со „криза на неверување“ и дека Британија и другите европски земји имаат ниско ниво на психолошка подготвеност.

По распадот на Советскиот Сојуз во 1990-тите, европските земји со децении ја намалуваа воената подготвеност и трошоците за одбрана, верувајќи дека руската закана исчезнала. Михта како пример ја посочува и зависноста на Германија од рускиот гас преку Северен тек.

Генералот Ширеф смета дека руската инвазија на Украина во 2014 година била пресвртница. Според него, Русија оттогаш води војна против НАТО, не нужно конвенционална, туку насочена кон поткопување на државите и сојузите.

Психологот Џим Орфорд, пак, предупредува дека гледањето на Русија едноставно како „непријател“ може да доведе до поедноставување на сложената реалност. Тој ја дели подготвеноста на три фази: психолошка подготовка, размислување за војна и конечно учество во војна. Според него, Британија веќе е длабоко во втората фаза.

Шведска, Балтикот и Финска

Психолошката подготвеност не е иста насекаде во Европа. Колку една земја е поблиску до руската граница, толку нејзиното население е поалармирано.

Шведска, која два века немала војна и со векови водела политика на неутралност, по руската целосна инвазија врз Украина во 2022 година брзо го промени курсот. Воведе делумна воена регрутација и ја зајакна резервата. Исто така идентификува цивилни инженери и други стручњаци кои би можеле да бидат ангажирани во случај на криза.

Балтичките држави Литванија, Естонија и Латвија, кои повторно стекнаа независност од Москва во 1990-тите, исто така се особено внимателни кон руската закана. Во Литванија се распоредени германски војници, додека околу 1.000 британски војници предводат мултинационални сили во Естонија.

Но, најголем дел од Европа сега гледа кон Финска за пример за масовна психолошка подготвеност и отпорност на општеството.

Финскиот пристап е длабоко поврзан со историското искуство. Од 100.000 нордиски граѓани загинати во Втората светска војна, 90% биле Финци, главно во Зимската војна со Советскиот Сојуз во 1939-1940 година. Финска ја одбила советската инвазија и ја зачувала независноста.

Денес Финска дели граница од 1.287 километри со Русија. По руската инвазија врз Украина во 2022 година, таа ја напушти историската неутралност и се приклучи кон НАТО, заедно со Шведска.

Финска има задолжителна воена служба за мажите, додека дел од жените доброволно служат. По завршувањето на службата, тие стануваат дел од резервниот состав.

Пензионираниот фински генерал Арто Рати вели дека добро организираната регрутација го поврзува секое семејство со националната безбедност. Во Финска болниците, службите за водоснабдување и другите институции имаат однапред утврдени задачи во случај на криза. Армијата исто така организира годишни курсеви за пратеници, министри, директори на компании и јавни служби, здравствени работници, невладини организации и цркви за управување со кризи.

Финска, со 5,5 милиони жители, има професионални вооружени сили од 23.000 луѓе, наспроти околу 70.000 во Британија, која има 66 милиони жители. Но Финска има обучена резерва од речиси еден милион луѓе и може за кратко време да мобилизира резервна армија од 280.000.

Во 2025 година Финска трошела 2,5% од БДП за одбрана, во споредба со 2,3% во Британија.

Дали Британија треба да го следи примерот?

Генералот Ширеф смета дека британската армија од 70.000 луѓе не е доволна за видот на војна со која би можела да се соочи земјата и дека би можело да биде потребно некакво задолжително повикување.

Како можен пример го посочува Норвешка, каде што сите ученици по завршувањето на средното образование се регистрираат за воена служба, а дел од нив поминуваат едногодишна обука. Подоцна, националната служба може да биде предност при вработување.

Според Ширеф, политичките лидери треба отворено да им објаснат на граѓаните зошто се потребни промените и какви трошоци и жртви би барале.

Главното прашање за Британија и Европа останува дали општествата, по децении релативен мир, се подготвени не само воено, туку и психолошки и цивилно, за можноста од голема криза или конфликт.