Велика Британија пред распад: Лидерите на Шкотска, Велс и Северна Ирска се договараат за референдуми за незaвисност

Обединетото Кралство се соочува со нов и потенцијално историски предизвик за својот опстанок. За првпат Шкотска, Велс и Северна Ирска истовремено се предводени од политички лидери кои се залагаат за независност или напуштање на сегашната британска државна рамка, а во понеделник тие ќе се соберат во Кардиф за да ја засилат меѓусебната соработка.

Според британски „Телеграф“, лидерите на трите нации ќе потпишат заедничка декларација со која ќе го истакнат правото на самоопределување и можноста граѓаните преку референдуми да одлучуваат за својата иднина.
Средбата во Кардиф може да претставува значаен момент за иднината на Обединетото Кралство, бидејќи националистичките партии во трите децентрализирани нации никогаш досега истовремено немале ваква политичка позиција.

На масата ќе седнат шкотскиот прв министер и лидер на SNP, Џон Свини, велшкиот прв министер и лидер на Плајд Камри, Рун ап Јорверт, и првата министерка на Северна Ирска, Мишел О’Нил од Шин Фејн.

На разговорите ќе им се придружи и претседателката на Шин Фејн, Мери Лу Мекдоналд, која воедно е лидер на опозицијата во Република Ирска.
„Вестминстер мора да се подготви за иднина по Обединетото Кралство“
Најдиректната порака пред самитот пристигна од шкотскиот лидер Џон Свини.

„За првпат во историјата, Шкотска, Велс и Северна Ирска се предводени од први министри кои се залагаат за независност. Не може да има појасен знак дека статус квото не е одржливо – и дека Вестминстер мора да почне да се подготвува за иднина по Обединетото Кралство“, изјави Свини.

Тој оди и чекор понатаму, предупредувајќи дека британскиот премиер Енди Барнам би можел да остане запаметен како „последниот премиер на Обединетото Кралство“.
Според „Телеграф“, целта на самитот е да се зголеми политичкиот притисок врз британската влада да го признае правото на овие нации демократски да одлучуваат за својата иднина.
По разговорите лидерите треба да потпишат меморандум за разбирање со кој нивните партии ќе се обврзат на поблиска политичка соработка.

Договорот ќе опфати четири клучни области – економија, енергетика, Европа и меѓународна соработка и правото на самоопределување.
Шкотска и Велс во ЕУ, Северна Ирска во обединета Ирска
Особено значаен е европскиот аспект на договорот.

Според информациите на британскиот весник, трите партии се согласуваат дека нивните нации во иднина треба да бидат дел од Европската Унија.

Во нивната визија, независна Шкотска и независен Велс би аплицирале за членство во ЕУ како нови држави, додека Северна Ирска би се вратила во Унијата преку обединување со Република Ирска.
Меморандумот треба да предвиди и зајакнување на односите со европските земји во рамките на подготовките за можни идни уставни промени.

Трамп: Би сакал да видам обединета Ирска

Дополнителна тежина на дебатата ѝ даде и американскиот претседател Доналд Трамп.

За време на посетата на Даблин во саботата, Трамп изјави дека „би сакал“ да види обединета Ирска.
За можноста Северна Ирска да се приклучи кон Република Ирска, американскиот претседател изјави дека тоа би било „одлична работа“, додавајќи: „Како може тоа да биде лошо?“

Изјавата доаѓа во исклучително чувствителен момент за британската влада, кога прашањето за иднината на Унијата повторно се наметнува во центарот на политичката дебата.
За првпат националистите во ваква позиција

Политичката слика во Велика Британија значително се промени по изборите во Велс во мај.
Лабуристите претрпеа тежок пораз, а националистичката Плајд Камри стана најголема партија во велшкиот Сенед. Нејзиниот лидер Рун ап Јорверт ја презеде функцијата прв министер.
Во Шкотска, SNP ја задржа позицијата на доминантна политичка сила и покрај загубата на шест пратенички места.

Во Северна Ирска, пак, Шин Фејн победи на изборите за Стормонт во 2022 година, а Мишел О’Нил во 2024 година стана првата националистичка политичарка на функцијата прв министер на Северна Ирска.

Токму оваа комбинација создава политичка ситуација без преседан – сите три децентрализирани нации сега имаат лидери кои на различен начин ја оспоруваат сегашната структура на Обединетото Кралство.
Може ли Шкотска повторно да гласа?
Дополнителна политичка бура предизвика и изјавата на Енди Барнам дека нов шкотски референдум би можел да биде дозволен доколку постои „јасен консензус“ меѓу населението.

Барнам ја спореди ситуацијата во Шкотска со Северна Ирска.
Според Договорот од Велики петок, референдум за обединување на Ирска треба да биде распишан доколку изгледа веројатно дека мнозинството жители на Северна Ирска би гласале за напуштање на Обединетото Кралство.

Но, британскиот премиер истовремено се обидува да ја затвори вратата за брзо одржување нов шкотски референдум.
Во писмо до Свини тој порача дека такво гласање е „исклучено“ пред следните парламентарни избори.
„Не постои консензус за референдум за независност во Шкотска, ниту јасна основа да се сугерира дека мнозинството луѓе во Северна Ирска во моментов сакаат да се одвојат од Обединетото Кралство“, порача Барнам.

Шин Фејн: Обединета Ирска повеќе не е далечна идеја

Од Шин Фејн, пак, порачуваат дека прашањето веќе не треба да се третира само како далечна политичка цел.

„Договорот од Велики петок ни ги дава демократските средства да одлучиме и сега е време сериозно да се подготвиме за тој избор“, изјавил извор од партијата за „Телеграф“.

Пораката е уште подиректна:
„Ирското обединување не е далечна аспирација. Работата на изградбата на нова Ирска мора да започне сега.“

Самитот во Кардиф затоа може да има многу поголемо значење од обична средба меѓу регионални лидери. За првпат политичките сили кои сакаат фундаментална промена на британската државна структура истовремено ја контролираат извршната власт во Шкотска, Велс и Северна Ирска и се обидуваат да изградат заеднички фронт.

Дали тоа навистина ќе доведе до распад на Обединетото Кралство останува неизвесно. Но, самата појава на координирана иницијатива од Единбург, Кардиф и Белфаст покажува дека прашањето за иднината на британската Унија повторно се враќа во центарот на политичката сцена.

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save