INFOMAX.MK

По Самитот на НАТО, Атина испрати јасна порака и до Анкара и до своите сојузници, истакнувајќи дека сѐ додека Турција ја задржува заканата со војна против Грција, не може да започне каква било дискусија за нејзино учество во европските одбранбени механизми, како што е програмата SAFE.

Според дипломатски извори, грчката позиција е целосно недвосмислена: постоењето на casus belli претставува формална закана со војна, која не ја губи својата тежина ниту со текот на времето, ниту поради навикнувањето на јавноста на нејзиното постоење. Како што наведуваат истите извори, „заканата може да биде елиминирана единствено со нејзино трајно повлекување“, нагласувајќи дека Грција ќе продолжи да го покренува ова прашање на сите релевантни меѓународни нивоа, пренесува „Катимерини“

F-35: „Нема одлука од Трамп“

Грчкото Министерство за надворешни работи посветува особено внимание и на прашањето за борбените авиони F-35, по реакциите што ги предизвикаа изјавите на американскиот претседател во врска со Турција.

Дипломатските извори истакнуваат дека не постои никаква официјална одлука за повторно вклучување на Турција во програмата F-35, туку само општа намера на американската администрација повторно да го разгледа ова прашање.

Според нив, процесот е сложен и задолжително поминува низ американскиот Конгрес. За да се реализира евентуалното враќање на Турција во програмата, потребно е да се потврди дека земјата повеќе не располага со ракетниот систем S-400, дека нема нови трансакции со Русија и дека не постои намера за идна соработка во оваа област.

Истите извори ги отфрлаат оценките дека „Турција добила сѐ“, нагласувајќи дека Грција веќе се наоѓа во значително посилна позиција. Потсетуваат дека Атина располага со повеќе од 50 авиони F-16 Viper, веќе е вклучена во програмата F-35, грчките пилоти започнуваат обука од следната година, а првите авиони се очекуваат за околу три години.

Услови за некористење оружје против сојузници

Во истиот контекст, Атина смета дека секое одбранбено вооружување што го обезбедува сојузничка држава не смее да биде употребено офанзивно против друга сојузничка држава.

Дипломатските извори посочуваат дека грчката страна не може да ја диктира вооружувачката политика на трети држави, но има право да ги изнесува своите ставови и безбедносни грижи, особено кога постои формална закана со војна.

Според нив, оваа разлика е суштинска: едно е можноста за влијание во колективни механизми во кои Грција има право на одлучување, а сосема друго е наметнување политика на трети земји. Поради тоа, Атина ја оценува како несериозна тезата за можноста за „вето на F-35“, бидејќи станува збор за американска одлука што подлежи на законодавната процедура во САД.

SAFE: Целосна грчка блокада додека постои casus belli

Најцврста е грчката позиција во однос на програмата SAFE и евентуалното учество на Турција во европската одбрана.

Според дипломатските извори, сѐ додека постои заканата со војна, „не може ниту да започне дискусија“ за приклучување на Турција кон европските одбранбени механизми.

Истите извори потсетуваат дека во регулативата на SAFE е вградена обврската за постоење билатерален договор меѓу Европската Унија и третата држава, што практично создава можност за користење право на вето. Ова, според нив, претставува значаен успех за Грција, бидејќи преседанот создаден со SAFE 2025 ќе биде тешко да се заобиколи во идните европски регулативи.

Разграничување само за едно прашање

Во однос на разграничувањето на поморските зони со Турција, дипломатските извори оценуваат дека во моментов нема непосредни изгледи за продолжување на суштинските разговори.

Причината е трајното несогласување околу обемот на агендата.

Грчката позиција останува непроменета: единствениот спор се однесува на разграничувањето на континенталниот гребен и ексклузивната економска зона (ЕЕЗ). Додека Турција инсистира на отворање и на други прашања, не може да започне суштински преговарачки процес.

НАТО: Членот 5 останува целосно валиден

Во однос на Самитот на НАТО, дипломатските извори оценуваат дека тој се одвивал во рамки на очекувањата, па дури и подобро од предвиденото.

Не биле забележани тензии меѓу сојузниците, а повторно била потврдена улогата на Грција како доследна и доверлива членка на Алијансата.

И покрај одредените несогласувања во трансатлантските односи, тие нагласуваат дека не се доведува во прашање членот 5 од Северноатлантскиот договор, бидејќи принципот на колективна одбрана и понатаму останува темел на НАТО.

Во врска со наводите за можни командни структури на НАТО во Турција, дипломатските извори појаснуваат дека не била донесена никаква одлука, ниту пак ова прашање било разгледувано на Самитот. Единствено постои општа идеја за користење национални командни центри во кризен период за поддршка на операции на НАТО.

Кипарското прашање: Очекување на петстрана конференција

Во однос на кипарското прашање, Атина внимателно ги следи напорите на Обединетите нации за обновување на преговарачкиот процес.

Дипломатските извори наведуваат дека генералниот секретар на ОН и неговата лична претставничка ги продолжуваат консултациите, но засега нема утврден временски рок за одржување петстрана конференција.

Грчката позиција останува непроменета: решение во согласност со резолуциите на ОН и договорената рамка. Сепак, засега нема индикации дека турската страна ќе отстапи од своите клучни позиции.

Либија: Трета рунда разговори за поморските зони

Во однос на Либија, дипломатските контакти се оценуваат како конструктивни.

Во наредниот период се очекува да биде договорена посетата на либиски технички комитет во Атина, каде ќе се одржи третата рунда разговори за разграничувањето на поморските зони.

Истовремено, Грција внимателно ја следи и внатрешната политичка состојба во Либија, со цел да придонесе кон решение што ќе доведе до формирање влада и одржување избори. За ова прашање постои редовна комуникација и со американската страна.

Блискиот Исток и Украина

Во врска со Иран, дипломатските извори ја оценуваат состојбата како исклучително кревка, со особена загриженост за безбедноста на пловидбата низ Ормускиот Теснец.

Атина одржува постојана комуникација со земјите од Заливот, Соединетите Американски Држави и Израел, со цел да располага со целосна слика за развојот на настаните.

Во однос на Украина, се констатира натамошна ескалација на руските напади, вклучително и врз цивилни цели. Според дипломатските извори, штом се стабилизира ситуацијата на Блискиот Исток, мировниот процес повторно ќе стане непосреден меѓународен приоритет.

Израел и арапскиот свет

Атина ја отфрла оценката дека блиските односи со Израел претставуваат дипломатски товар.

Според дипломатските извори, ова партнерство носи значајни геополитички и дипломатски придобивки, без тоа да подразбира целосно усогласување по сите прашања.

Истовремено се нагласува дека Грција во повеќе наврати иницирала осудувачки ставови за конкретни постапки на Израел.

Паралелно, односите со Египет, Јордан, Саудиска Арабија и државите од Заливот се оценуваат како најдобри досега.

Западен Балкан и грчкото претседавање со ЕУ

Во однос на Западен Балкан, Атина продолжува да ја поддржува европската перспектива на регионот.

Наесен во Грција ќе се одржи Конференцијата на пријателите на Западен Балкан, а ќе биде завршен и циклусот официјални посети на земјите од регионот.

Дипломатските извори сметаат дека претстојното грчко претседавање со Европската Унија може да даде нов поттик на политиката на проширување, при што Црна Гора се смета за земја што е најблиску до членство.

Воедно, подготовките за грчкото претседавање се значително понапреднати во споредба со претходните циклуси, при што веќе се дефинирани кадровските решенија, приоритетите и придружната програма, со цел навремено да биде подготвена целокупната документација.

Царинска унија и визна либерализација

Во однос на евро-турската агенда, дипломатските извори посочуваат дека модернизацијата на Царинската унија и визната либерализација остануваат значајни прашања, но без суштински напредок.

Особено модернизацијата на Царинската унија се оценува како исклучително сложен процес, бидејќи нејзиното проширување практично подразбира целосно почитување на правото на Европската Унија кон сите земји-членки, вклучително и Република Кипар.