Европската комисија го поткопува јазичниот „бетон“ – за македонскиот јазик ќе се прашува цела ЕУ

Статусот на македонскиот јазик во Европската Унија нема да зависи само од членството на Македонија, туку и од согласноста на сите земји членки. Ова произлегува од новиот работен документ на Европската комисија, насловен „Подготовка за поширока Унија“ објавен на 6 октомври годинава, во кој детално се разработуваат правилата и условите за воведување нови службени јазици при идните проширувања.

Документот не содржи посебна одредба за македонскиот јазик, ниту предвидува негово исклучување од идниот јазичен режим на Унијата, меѓутоа јасно наведува дека воведувањето нов службен јазик зависи од барањето на земјата што преговара за членство и од тоа дали постои противење меѓу сегашните членки.

Во поглавјето посветено на влијанието на проширувањето врз јазичните и правните служби на ЕУ, Европската комисија наведува дека „се очекува проширувањето да донесе нови службени јазици на ЕУ, доколку тоа го побараат земјите што преговараат и доколку земјите членки не изнесат приговори“.

Оваа формулација е важна за македонскиот случај, бидејќи покажува дека статусот на службен јазик во ЕУ не се стекнува безусловно со пристапувањето на државата, туку за неговото воведување ќе биде потребна соодветна правна постапка, а одлуките за јазичниот режим ќе се донесуваат едногласно.

Едногласна одлука
Правната основа за оваа постапка е членот 342 од Договорот за функционирањето на Европската Унија. Според него, правилата за употреба на јазиците во европските институции ги донесува Советот на ЕУ, кој одлучува едногласно.

Во документот се објаснува дека додавањето нов јазик бара две правни измени.

Првата е измена на членот 55 од Договорот за Европската Унија, преку договорот за пристапување, со што јазикот се вклучува меѓу јазиците на договорите.

Втората е измена на Регулативата број 1 од 1958 година, со која се утврдуваат службените јазици на Унијата.

Европската комисија нагласува дека сите јазици на договорите во моментов имаат и статус на службени јазици на ЕУ.

За Македонија ова значи дека евентуалното вклучување на македонскиот јазик, ќе мора да помине низ истите правни процедури што важат за сите идни членки, а работниот документ не утврдува однапред позитивна или негативна одлука за македонскиот јазик, туку само ја потврдува потребата од едногласност.

Постојните модели не одговараат
Посебно внимание во документот е посветено на можноста некоја држава да стане членка пред европските институции да располагаат со доволен број квалификувани преведувачи и толкувачи за нејзиниот јазик.

Комисијата наведува дека во минатото биле применувани посебни решенија за малтешкиот и за ирскиот јазик, додека луксембуршкиот јазик не добил статус на ниво на ЕУ.

Според документот, таквите решенија биле можни затоа што англискиот, кој веќе е службен јазик на Унијата, бил еден од службените јазици на Ирска и на Малта.

Сепак, Комисијата изречно констатира дека ни една од овие постојни можности не одговара на состојбата на земјите што моментално се опфатени со проширувањето.

Како друга можност се наведуваат мерки за намалување на потребата од преводи во институциите, при што новата членка би пристапила со својот јазик како службен јазик на ЕУ.

Тоа не подразбира автоматско ограничување на статусот на јазикот. Напротив, Комисијата истакнува дека општото намалување на обврската европските правни акти да се преведуваат на сите службени јазици не изгледа како прифатлива можност, бидејќи би било спротивно на начелата на правна сигурност и еднаков третман.

Потребно е време за подготовка
Покрај правните прашања, документот посочува и сериозни административни предизвици што ги носи воведувањето нов службен јазик.

Според процените на Европската комисија, подготовките за воведување нов јазик треба да започнат најмалку пет години пред пристапувањето на државата, додека првите вработувања на преведувачки кадар започнуваат приближно две години претходно.

За правната ревизија и објавувањето на европското законодавство се потребни околу две и пол години подготовка. Вработувањето толкувачи, пак, започнува приближно 18 месеци пред пристапувањето.

Комисијата нагласува дека самите земји кандидатки се одговорни за преведувањето на европското законодавство на својот јазик. Доцнењето на тој процес може да ги отежне подготовките на европските институции.

Дополнителен проблем претставува ограничениот број јазични професионалци во земјите со помал број говорители. За ваквите јазици, како што се наведува, постојат и помалку податоци потребни за развивање машински превод и системи со вештачка интелигенција.

Европската комисија предупредува дека недостигот од преведувачи за само еден службен јазик може да влијае врз донесувањето и стапувањето во сила на европските закони, бидејќи сите потребни јазични верзии мора да бидат достапни истовремено.

Што точно произлегува од документот за Македонија?
Од документот произлегуваат две одделни прашања за идниот статус на македонскиот јазик.

Првото е правно и политичко: неговото вклучување меѓу службените јазици на Европската Унија ќе бара согласност од сите членки и измени на соодветните европски правни акти.

Второто е административно: Македонија ќе треба навремено да го подготви преводот на европското законодавство и да обезбеди квалификувани јазични професионалци.

Сепак, важно е разграничувањето дека документот не најавува одбивање на македонскиот јазик, ниту предлага посебен ограничен статус за него.

Исто така, не содржи процена дека Македонија нема доволен преведувачки капацитет.

Европската комисија ги разработува правилата и можните ризици што важат за идните проширувања, без однапред да го определува исходот за одделните јазици.

Оттука, статусот на македонскиот јазик како иден службен јазик на ЕУ не е однапред правно загарантиран, но не е ниту однапред оспорен со овој документ.

Според правилата што ги потврдува Европската комисија, конечната одлука ќе биде дел од постапката за пристапување и ќе бара едногласност од земјите членки.

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save