INFOMAX.MK

Американскиот претседател Доналд Трамп на 26 август потпиша извршна наредба со која прогласи национална вонредна состојба поради безбедносните ризици поврзани со странски произведената опрема што се користи во електроенергетскиот систем на САД.

Наредбата, заведена под бројот 14421, има за цел да ги намали ризиците од саботажа, кибернапади, неовластен далечински пристап и прекини во снабдувањето со клучна опрема. Според Белата куќа, ранливостите во електроенергетската инфраструктура би можеле да имаат сериозни последици врз националната безбедност, економијата и функционирањето на критичните служби.

Ограничувања за опрема поврзана со странски субјекти

Со наредбата му се дава овластување на американскиот министер за енергетика, во координација со други надлежни институции, да забрани или да постави услови за набавка, увоз, пренос и инсталирање определена странски произведена електроенергетска опрема.

Ограничувањата се однесуваат на трансакции започнати по 26 август 2026 година, кога ќе се утврди дека се исполнети условите предвидени во наредбата. Меѓу нив се поврзаноста на производителот или добавувачот со таканаречен субјект од опфатен странски субјект и процената дека опремата претставува неприфатлив безбедносен ризик.

Мерката опфаќа широк спектар опрема што се користи во преносната мрежа и производството на електрична енергија, вклучувајќи трансформатори во трафостаници, големи генератори, прекинувачи за висок напон, системи за заштита и мерење, индустриски контролни системи, како и поврзан софтвер, фирмвер и можности за далечински пристап.

Тоа не значи дека автоматски се забранува целата опрема произведена надвор од САД. Ограничувањата зависат од конкретните безбедносни процени и од критериумите што ќе ги утврдат американските власти.

Можни мерки и за веќе инсталираната опрема

Наредбата предвидува американскиот министер за енергетика да може да постави услови и за користење, одржување, сервисирање или ажурирање на странски произведена опрема што била набавена или инсталирана пред донесувањето на мерката.

Во зависност од утврдените ризици, можни се дополнителни барања за идентификација, следење, обезбедување, изолирање, исклучување или замена на одредена опрема. Сепак, пред да наложат исклучување или отстранување, надлежните органи треба да ги земат предвид стабилноста и безбедноста на електроенергетскиот систем, достапноста на соодветна замена и континуитетот на снабдувањето.

Ова значи дека наредбата предвидува процена на ризикот и можни мерки за негово намалување, а не автоматско отстранување на секоја странска компонента од американската мрежа.

Нови правила и предност за американските производители

Министерството за енергетика треба да подготви правила за спроведување на наредбата во рок од 120 дена, доколку се потребни. Исто така, во рок од 180 дена треба да предложи измени на правилата за федерални набавки со цел безбедносните ризици подобро да се земаат предвид и да се даде предност на енергетската инфраструктура произведена во САД.

Наредбата овозможува и воспоставување критериуми за претходно одобрување на определена опрема и добавувачи, како и механизми за ублажување на ризиците во конкретни случаи.

Американското Министерство за енергетика наведува дека спроведувањето на мерката треба да ја зајакне безбедноста и отпорноста на електроенергетскиот систем, без непотребно да ја загрози неговата сигурност или да предизвика прекини во снабдувањето.

Наредбата е дел од пошироките напори на американската администрација за заштита на критичната инфраструктура од кибернетски и ризици во синџирите на снабдување. „Ројтерс“ објави дека одлуката се однесува на одредена странска опрема и придружни дигитални технологии што би можеле да создадат безбедносни или оперативни ранливости во американската електроенергетска мрежа.