Хрватска со мегапроект од 50 милијарди евра: Кај Загреб се планира еден од најголемите AI центри во Европа

Хрватска би можела да стане една од најважните точки на европската инфраструктура за вештачка интелигенција.
Инвестициската група Pantheon Atlas претстави план за изградба на огромен AI дата-центар во централниот дел на земјата, со проценета инвестиција од дури 50 милијарди евра, односно околу 58,5 милијарди долари.

Проектот, наречен Pantheon AI, е планиран во Топуско, околу 45 минути јужно од Загреб. Според инвеститорот, станува збор за потенцијално најголемата инвестиција во историјата на Хрватска и една од најголемите приватни американски инвестиции во Европа.

Не е само дата-центар – ќе има сопствен огромен енергетски систем

Размерите на проектот најдобро се гледаат преку неговите потреби за електрична енергија.

Планирана е соларна електрана со моќност од 500 MW, која ќе работи директно за потребите на комплексот, како и огромен батериски систем со моќност од 2.000 MW и капацитет од 8.000 MWh (8 GWh).

За споредба, 8 GWh значи дека батериите теоретски можат да испорачуваат:

2.000 MW во период од четири часа.

Тоа покажува колкава количина енергија ќе бара инфраструктурата за AI.

Современите дата-центри со десетици илјади графички процесори трошат огромни количества електрична енергија, а стабилноста на напојувањето е критична. Батерискиот систем треба да помогне во балансирањето на производството од обновливи извори и континуираното снабдување на компјутерската инфраструктура.

Португалската Greenvolt International Power веќе потпишала писмо за намери за изградба на соларниот и батерискиот дел од проектот.

До 5,2 GW нови обновливи извори

Но планот оди многу подалеку од сопствените 500 MW соларна енергија.

Инвеститорот планира четири независни далноводи од 400 kV, преку кои би можело да се овозможи приклучување до 5,2 GW нови обновливи енергетски капацитети на хрватската електроенергетска мрежа.

Ако проектот биде реализиран во најавениот обем, затоа неговото влијание нема да биде ограничено само на дата-центарот.

Би биле потребни нови електрани, трафостаници, далноводи, батерии и значително проширување на енергетската инфраструктура.

Токму достапноста на огромни количества електрична енергија станува една од главните пречки за изградба на нови AI центри ширум светот.

Граден според стандардите за огромни NVIDIA AI фабрики

Pantheon Atlas наведува дека комплексот е дизајниран во согласност со NVIDIA GW-scale AI factory standards.
Тоа е важна формулација. Не станува збор за класичен дата-центар кој главно складира интернет-содржини, туку за инфраструктура наменета за огромни AI пресметковни оптоварувања.

Комплексот е планиран на површина од околу 310 acres, или приближно 125 хектари, со можност за проширување на околу 450 acres.

NVIDIA е една од компаниите во центарот на глобалниот AI инвестициски бум поради нејзините графички процесори и системи за тренинг и извршување на големи модели.

Сепак, описот „дизајниран во согласност со NVIDIA стандарди“ не треба да се толкува како потврда дека NVIDIA инвестира во проектот или дека веќе е обезбеден конкретен клиент.

Четири оптички коридори кон Европа

Втората неопходна компонента по електричната енергија е интернет-конективноста.

Проектот предвидува четири независни оптички рути преку три коридори на ЕУ.

Дополнително, планираната подморска врска GreenMed треба до 2028 година да ја подобри поврзаноста кон Милано.

Стратегијата е јасна: Хрватска да не биде само крајна точка за дата-центар, туку да стане дел од поширока дигитална инфраструктурна оска во Централна и Јужна Европа.

Првата фаза сама ќе чини 12 милијарди евра

Целокупната инвестиција од 50 милијарди евра нема да биде реализирана одеднаш.

Првата фаза е проценета на околу 12 милијарди евра, а почетокот на изградбата е планиран за почетокот на 2027 година.
Според сегашниот распоред, првата фаза треба целосно да биде оперативна во првиот квартал од 2029 година.

Во проектот треба да бидат вклучени и големи хрватски компании. Končar Group треба да поддржи развој на трафостаниците, Dalekovod Projekt ќе работи на дизајнот на преносната инфраструктура, а Ravel на трафостаниците.

Како советници се наведуваат и големи меѓународни компании, меѓу кои PwC и KPMG.

4.500 работни места во фазата на изградба и работење

Pantheon Atlas проценува дека проектот ќе создаде околу 3.000 работни места во текот на изградбата, а потоа околу 1.500 постојани работни места.

Но поширокото економско значење потенцијално е поголемо.

Големите AI центри привлекуваат дополнителни инвестиции во електроенергетика, телекомуникации, инженерство, градежништво, ладење, сајбер-безбедност и други технолошки услуги.

Инвеститорот токму затоа сака Хрватска да ја позиционира како регионален центар за дигитална инфраструктура.
Зошто токму Хрватска?

Еден од клучните фактори е електричната енергија.

Според податоците наведени во проектот, обновливите извори обезбедиле близу 52 проценти од електричната енергија потрошена во Хрватска во 2025 година, додека нуклеарната енергија обезбедила дополнителни околу 15 проценти.
Тоа е важно за големите технолошки компании, кои бараат огромни количества стабилна електрична енергија, но истовремено имаат цели за намалување на емисиите.

Хрватска има уште една предност – географската положба меѓу Централна Европа, Балканот и Медитеранот.

Но 50 милијарди евра засега се план, а не веќе инвестирани пари

Ова е најважната забелешка околу приказната.

Проектот е најавена инвестиција, а не веќе изграден или целосно финансиран комплекс.

Размерот е извонредно голем. Инвестиција од 50 милијарди евра би била огромна дури и во споредба со целата хрватска економија, па реализацијата ќе зависи од финансирањето, дозволите, електроенергетските приклучоци, клиентите и изградбата на инфраструктурата.

Првата вистинска проверка ќе биде планираниот почеток на изградбата во 2027 година.

Но доколку проектот навистина биде реализиран во најавениот размер, Хрватска би добила инфраструктурна инвестиција каква што регионот досега нема видено – 50 милијарди евра, 8 GWh батерии, 500 MW сопствена соларна централа и енергетска инфраструктура способна да поддржи нови гигавати производство.

И уште поважно, тоа би било сигнал дека глобалната трка за AI инфраструктура повеќе не е концентрирана само во САД, Кина и најголемите западноевропски економии – туку стигнува директно на Балканот.