INFOMAX.MK

Литванија го започна процесот на укинување на уставната забрана за распоредување нуклеарно оружје на нејзина територија на почетокот на јули. Ова ѝ даде нов следбеник во регионалната промена иницирана во јуни од Финска, уште една членка на НАТО на границата со Русија.

Литванскиот претседател Гитанас Науседа објави дека парламентарните партии се согласиле да го отстранат членот 137 од уставот, кој експлицитно забранува оружје за масовно уништување на литванска територија. „Геополитичката ситуација се влошува. Нашиот устав е напишан во време кога околностите беа сосема поинакви“, рече Науседа, истакнувајќи дека во моментов нема конкретни планови за складирање на нуклеарно оружје во земјата.

Литванскиот министер за одбрана Робертас Каунас ја оправда иницијативата тврдејќи дека Литванија останува практично единствената членка на Алијансата со експлицитна уставна забрана за такво оружје. Ова, рече тој, ја спречува целосно да го искористи одбранбениот потенцијал на НАТО.

Русија презема контрамерки против Финска

Потегот на Литванија доаѓа во време кога другите северни и балтички држави отворено сигнализираат дека се подготвени да бидат домаќини на нуклеарното оружје на НАТО. Естонија, Шведска и Данска изразија подготвеност за таков чекор во последните месеци, додека шведскиот премиер Улф Кристерсон потврди дека Стокхолм веќе е во преговори со Лондон и Париз за нуклеарно одвраќање.

Германија се стреми да преземе водечка улога во воспоставувањето на она што го нарекува нуклеарен систем на ниво на цела Европска Унија. Пратеникот од владејачката ЦДУ, Јенс Шпан, претходно се залагаше Германија да добие пристап до француско и британско нуклеарно оружје.

Во меѓувреме, Русија презеде конкретни контрамерки кон Финска. Од 1 јули, привремено го суспендираше железничкиот сообраќај за луѓе, возила и товар на сите пет гранични премини со Финска, а во исто време затвори по еден премин кон Естонија и Латвија. Уредбата не ја наведува експлицитно причината за затворањето, но се совпаѓа со укинувањето на финската нуклеарна забрана.

Преостанатиот железнички товарен сообраќај е исто така суспендиран

Последиците ги почувствуваа пограничните заедници. Сообраќајот на автомобили и пешаци е суспендиран од декември 2023 година, а сега е суспендиран и преостанатиот железнички товарен сообраќај. Портпаролката на руското Министерство за надворешни работи, Марија Захарова, ја опиша финската одлука како „победа на слепата русофобија“ над здравиот разум.

Законот што го покрена овој синџир на настани беше потпишан од финскиот претседател Александар Стаб во петок, 26 јуни 2026 година, со што се заокружи процесот инициран од парламентот на 17 јуни. Новите одредби, кои се во сила од 1 јули, дозволуваат увоз, транспорт, снабдување и поседување нуклеарно оружје кога тоа го бара финската одбрана, колективната одбрана на НАТО или одбранбената соработка.

Пратениците гласаа со 125 гласови „за“ и 61 „против“, со противење од Социјалдемократите, Зелените и Левичарскиот сојуз. Одлуката доаѓа три години откако Финска, претходно воено неутрална земја, се приклучи на НАТО како директен одговор на руската инвазија на Украина. Финска дели граница од 1.340 километри со Русија, најдолга од која било членка на алијансата.

Медведев ја обвини Финска за русофобија

Иако финската влада повторува дека земјата „нема планови“ да биде домаќин на нуклеарно оружје во мирно време, законот отвора законска можност за таков потег во иднина. Тоа би било во согласност со програмата на НАТО за споделување на нуклеарно оружје, во која сојузничките воздухопловни екипажи можат да испорачаат тактички нуклеарни бомби ако конвенционалниот конфликт ескалира во нуклеарен.

Постојаниот претставник на Русија во ОН во Женева, Генадиј Гатилов, предупреди дека Москва ќе се однесува кон нуклеарното оружје на своите граници, без разлика дали е во Финска или Полска, како кон „директна закана што оправдува компензаторни контрамерки“. Поранешниот руски претседател Дмитриј Медведев ја обвини Финска за русофобија и најави дека земјата би можела да стане една од целите на руското нуклеарно оружје.

Засега, најверојатното сценарио е Финска всушност да не биде домаќин на нуклеарно оружје на краток рок, бидејќи таквата одлука би барала посебен политички договор во рамките на НАТО и САД. Прашањето е дали укинувањето на забраната ќе остане симболичен сигнал за одвраќање кон Москва или ќе стане првиот чекор кон вистинско физичко распоредување на нуклеарно оружје најблиску до границата на Русија од крајот на Студената војна.