INFOMAX.MK

Мохсен Резаи е една од основачките фигури на иранската Револуционерна гарда, четирикратен неуспешен кандидат за претседател и човек по кого Интерпол има издадено црвена потерница во врска со бомбашкиот напад во Буенос Аирес во 1994 година, во кој загинаа 85 лица.

Резаи е назначен за секретар на Врховниот совет за национална безбедност на Иран, со што добива формална власт во институцијата која ги носи стратешките безбедносни одлуки на земјата.

Назначувањето е направено со претседателски декрет потпишан од Масуд Пезешкијан во неделата.

Само неколку часа претходно, ајатолахот Мојтаба Хамнеи го назначил Резаи и за свој личен претставник во Советот.

Резаи има 71 година и речиси пет децении е присутен на врвот на иранскиот воено-безбедносен апарат. На функцијата го наследува Мохамад Багер Золгадр, исто така ветеран на Револуционерната гарда, кој се повлече по околу четири месеци.

По назначувањето, Резаи изјави дека Иран нема да отвори втор поморски коридор низ Ормускиот теснец и дека американските воени бродови кои ќе се обидат да влезат во теснецот ќе бидат нападнати.

Тој исто така порача дека војната мора да заврши и дека замрзнатите ирански средства мора да бидат ослободени пред Ормускиот теснец повторно да биде отворен.

Кој е Мохсен Резаи?

Резаи е роден во 1954 година во провинцијата Хузестан, во семејство од племето Бахтијари.

Во раните 1970-ти бил политички активист против владеењето на шахот Реза Пахлави. Бил уапсен од тајната полиција САВАК и затворен во Ахваз.

Бил еден од основачите на милитантната група Мансурон, која подоцна помогнала во создавањето на организацијата Моџахедин на Исламската револуција.

По Исламската револуција во 1979 година, Резаи се приклучил на централниот совет на новата Исламска Република и бил дел од комисијата која го подготвувала уставот на Револуционерната гарда.

Во 1981 година, кога имал само 27 години, ајатолахот Рухолах Хомеини го назначил за врховен командант на Револуционерната гарда.

На таа позиција останал 16 години, до 1997 година, што го прави еден од најдолговечните воени команданти во историјата на Исламската Република.

Потоа речиси 24 години бил секретар на Советот за проценка на интересите на режимот – институција која ги решава споровите меѓу парламентот и Советот на чуварите и ја утврдува пошироката државна политика.

Во 2021 година бил назначен за потпретседател за економски прашања, функција од која се повлекол во 2023 година.

И покрај долгата политичка и воена кариера, Резаи четири пати се кандидирал за претседател на Иран и секогаш бил поразен.

Поврзаност со бомбашкиот напад во Аргентина

Името на Резаи со години е поврзувано со бомбашкиот напад врз еврејскиот центар АМИА во Буенос Аирес во 1994 година.

Во нападот загинаа 85 луѓе, а стотици беа повредени. Тоа останува најсмртоносниот терористички напад во историјата на Аргентина.

Во 2007 година, аргентинските обвинители побарале апсење на девет лица поврзани со нападот, меѓу кои и Резаи, кој тогаш бил командант на Револуционерната гарда.

Интерпол потоа издал црвена потерница за него, која и понатаму е активна.

Иран и самиот Резаи постојано ги негирале обвиненијата и тврделе дека станува збор за политички мотивирани обвинувања.

Случајот сепак имал конкретни дипломатски последици. Аргентина протестирала против неговото назначување за потпретседател за економски прашања во 2021 година, а во еден случај побарала и од Катар да го уапси и екстрадира за време на негова посета на земјата. Тоа барање не било реализирано.

Новата функција доаѓа во турбулентен период

Назначувањето на Резаи доаѓа во еден од најтурбулентните периоди во историјата на Исламската Република.

САД и Израел започнаа широки напади врз ирански воени цели на 28 февруари, при што беа убиени ајатолахот Али Хамнеи, министерот за одбрана Мохамад Реза Аштијани и околу 40 високи воени и безбедносни команданти.

Во последователните израелски напади беше убиен и Али Лариџани, кој беше секретар на Врховниот совет за национална безбедност од август 2025 година.

По него, функцијата ја презеде Золгадр, кој сега е заменет со Резаи.

Неговото назначување затоа доаѓа во момент кога Иран минува низ сериозни воени, политички и безбедносни потреси – а новиот шеф на Советот за национална безбедност е човек со речиси половина век искуство во самиот центар на иранскиот безбедносен апарат.