INFOMAX.MK

Шефицата за надворешна политика на Европската Унија, Каја Калас, предупреди дека разузнавачките информации покажуваат оти Русија подготвува нови акти на саботажа и напади насочени кон европските демократии.

„Мора да бидеме внимателни бидејќи од разузнавачките информации гледаме дека Русија планира нови акти на саботажа и напади врз нашата демократија – со цел да го подели нашето општество и да ги заплаши граѓаните за да се откажат од помошта за Украина“, изјави Калас пред состанокот на министрите за одбрана на ЕУ во Брисел на 28 септември. Нејзината изјава ја пренесоа повеќе европски медиуми, меѓу кои и Reuters.

Предупредувањето доаѓа во момент кога европските земји разговараат за заеднички механизам за одговор на хибридни напади, односно акции кои се наоѓаат под прагот на класичен вооружен напад, но можат сериозно да ја загрозат националната безбедност.

Брисел подготвува нов механизам за хибридни закани

Министрите за одбрана на земјите-членки во Брисел разговараат за таканаречен „Emergency Security Protocol“, односно механизам за итна безбедносна координација. Идејата е, доколку една земја-членка биде погодена од сериозен хибриден напад, земјите од ЕУ побрзо да разменуваат информации и да координираат заеднички одговор.

Предлогот беше најавен од претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, која предупреди дека Европа се соочува со зголемен број сајбер-напади, саботажи, подметнувања пожари и упади со дронови.

Новиот механизам би се однесувал на инциденти кои не го достигнуваат прагот за вооружена агресија, но сепак претставуваат сериозна закана за безбедноста на земјите-членки.

Европскиот комесар за одбрана Андриус Кубилиус оцени дека доколку Европа се соочува со хибридна војна, потребна е и координирана „хибридна одбрана“. Сепак, дел од европските дипломати предупредуваат дека сè уште не е целосно јасно како би функционирал новиот механизам и како би се вклопил со постојните процедури на НАТО.

Што подразбираат „хибридните напади“?

Европската служба за надворешно дејствување (EEAS) под поимот хибридни закани вбројува различни активности кои можат да се користат за дестабилизација на државите, вклучително сајбер-напади, саботажи, странско мешање и дезинформации, оштетување на подводна инфраструктура, упади во воздушниот простор и напади врз критична инфраструктура.

Според ЕУ, ваквите активности често се дизајнирани така што остануваат под прагот на она што би можело да се смета за акт на војна. Токму тоа го отежнува одговорот, бидејќи државите мора да проценат кој стои зад нападот, дали станува збор за координирана операција и каква реакција е соодветна.

Брисел тврди дека руските хибридни активности против ЕУ се интензивирале по целосната руска инвазија врз Украина во 2022 година. ЕУ наведува дека меѓу целите се критичната инфраструктура, демократските процеси и европската поддршка за Украина.

Германија во центарот на вниманието

Еден од најсериозните неодамнешни случаи е обидот за напад со дрон врз аеродромот Лајпциг/Хале во Германија во август. Германските власти во септември ја обвинија Русија дека стои зад инцидентот и соопштија дека дронот бил опремен со експлозиви.

Берлин оцени дека нападот се вклопува во познат образец на руски хибридни операции во Европа. Москва ги отфрли обвиненијата, оценувајќи дека Германија нема докази за таквата поврзаност.

Само еден ден по инцидентот на аеродромот, германските власти истражувале и два случаи на сомнително оштетување на електроенергетската инфраструктура. Во еден од случаите била оштетена инфраструктура на трафостаница, додека во друг биле пронајдени уреди со проводлив материјал кај важен високонапонски јазол.

Reuters во септември извести и за серија напади врз германска инфраструктура, вклучувајќи инцидент со запаливи средства во близина на објект поврзан со одбранбената индустрија во Минхен. Германските власти во повеќе случаи ја разгледуваат можноста за странска вмешаност, но истрагите за одделни инциденти не се идентични и не секој напад е припишан на Русија.

Данска исто така предупредува

Пред неколку недели, данската служба за безбедност и разузнавање PET предупреди дека руските разузнавачки служби активно подготвуваат саботажни операции насочени кон одбранбената индустрија во Данска.

Според данските власти, лица регрутирани преку социјалните мрежи биле ангажирани за фотографирање објекти и собирање информации кои би можеле да бидат искористени за планирање саботажи.

Ова предупредување е значајно затоа што Данска е еден од поактивните европски поддржувачи на Украина и обезбеди значителна воена и финансиска помош за Киев.

Целта не е само физичка инфраструктура

Европските власти предупредуваат дека потенцијалните операции не би биле ограничени само на физичко уништување на објекти.

Според оценките на ЕУ, хибридните кампањи можат да имаат и политичка и психолошка цел – да создадат чувство на несигурност, да ја намалат довербата во институциите, да предизвикаат поделби во општеството и да влијаат врз јавната поддршка за политиките на владите.

Во случајот со Украина, токму ова го нагласи Калас: според неа, целта на дел од операциите е да се создаде страв и поделба во европските општества и на тој начин да се намали подготвеноста за продолжување на помошта за Киев.

Европската служба за надворешно дејствување наведува дека ЕУ веќе има „Hybrid Toolbox“, односно пакет механизми кој овозможува идентификување на хибридни кампањи, координација меѓу земјите и, кога се утврдува одговорност, преземање санкции и други мерки.

Европа се обидува да биде подготвена пред нападите

Токму тука се вклопува и пораката на Калас дека европските земји треба да можат да реагираат пред да се случи нападот, а не само откако ќе биде направена штетата.

На состанокот во Брисел министрите разговараат и за зајакнување на европските одбранбени способности, воздушната одбрана, воената поддршка за Украина и други безбедносни прашања.

НАТО, пак, веќе презеде одредени мерки за заштита на критичната инфраструктура и источниот простор на Алијансата. По серијата инциденти со подводни кабли и други инфраструктурни закани, НАТО воспостави мисии како Baltic Sentry, додека по нарушувањата на воздушниот простор беа преземени дополнителни мерки на источното крило.

Предупредувањето на Калас затоа доаѓа во момент кога европските влади се обидуваат да го променат пристапот кон хибридните закани – од реагирање на поединечни инциденти кон побрза и покоординирана европска реакција.

Засега, сепак, не се објавени детали за конкретни идни цели на наводно планираните руски операции. Калас се повика на разузнавачки информации, но јавноста не доби детално образложение за тоа какви конкретни напади или локации се опфатени со проценката. Затоа предупредувањето треба да се третира како проценка на европските безбедносни служби и политичките институции, а не како потврда дека конкретен напад е неизбежен.

Извори: Европски совет/Совет на ЕУ, Европска служба за надворешно дејствување (EEAS), Reuters и Euronews.