INFOMAX.MK

Годишната инфлација во Европската Унија во септември се искачи на 3,8%, додека во Македонија изнесуваше 2,7%, покажуваат податоците на Евростат и Државниот завод за статистика. Разликата од 1,1 процентен поен ја издвојува Македонија со поумерен годишен раст на потрошувачките цени, во период кога поскапувањата на енергентите и натаму претставуваат ризик за европските економии.

Поумерената инфлација во Македонија се случува во период кога Владата презеде мерки за ублажување на ценовниот удар од горивата. Намалувањето на даночното оптоварување, попустот договорен со ОКТА и засиленото следење на пазарот се дел од инструментите со кои се настојува да се ограничат трошоците за граѓаните и компаниите.

Највисока инфлација, според податоците на Евростат има Турција со над 29, додека во земјите од Европската унија, прва е Романија, по што следуваат Литванија, Бугарија, Црна Гора и останатите.

Македонија и Албанија имаат пониска инфлација од сите соседни држави, покажуваат официјалните податоци.

Горивата како главна алка во ценовниот синџир

Во март 2026 година Владата донесе одлука ДДВ-то за бензините и дизел-горивото привремено да се намали од 18 на 10 проценти, со цел да се ублажи очекуваниот раст на малопродажните цени по наглите промени на светските енергетски пазари. Паралелно, беше договорен попуст од ОКТА од два денари за литар бензин и три денари за литар дизел, а Владата најави и приспособување на акцизата во зависност од движењето на цените на нафтените деривати.

Овие интервенции имаат значење и надвор од самата цена на горивата. Транспортот е составен дел од трошоците за производство и дистрибуција на храната, индустриските производи и голем број услуги. Кога растот на цените на горивата е помал отколку што би бил без мерките, се намалува и ризикот од дополнителни поскапувања долж синџирот на снабдување.

Сепак, ефектот не е автоматски ниту еднаков кај сите производи. Тој зависи од движењето на светските цени, курсните промени, трошоците на компаниите и од тоа колкав дел од заштедата навистина се пренесува врз крајните потрошувачи.

Контроли на пазарот и следење на трговците

Покрај мерките кај горивата, Владата најави засилени контроли преку Државниот пазарен инспекторат и следење на однесувањето на трговците од страна на Комисијата за заштита на конкуренцијата. Целта е да се откриваат евентуални неоправдани поскапувања, злоупотреби или обиди за зголемување на цените што не се оправдани со реалните трошоци.

Владата, исто така, најави разговори со големите трговски синџири за да се спречи моменталниот притисок од енергетските пазари веднаш да се пренесе врз потрошувачката кошница. Регулаторната комисија за енергетика, пак, ги утврдува максималните малопродажни цени на нафтените деривати според утврдената методологија, што овозможува цените на горивата да се приспособуваат на пазарните движења во регулирана рамка.

Овие механизми не гарантираат дека цените нема да растат, но можат да помогнат да се спречат неоправдани поскапувања и да се ублажи пренесувањето на трошочните шокови врз домаќинствата.

Европа со повисока инфлација

Според Евростат, годишната инфлација во ЕУ во септември изнесувала 3,8%, наспроти 3,2% во август. Во еврозоната, исто така, достигнала 3,8%, по 3,2% претходниот месец. Најниски годишни стапки биле забележани во Шведска, со 1%, и во Унгарија и Данска, со по 2,1%. Највисока инфлација имале Романија со 6,5%, Литванија со 6,1% и Бугарија со 5,6%.

Енергетскиот сектор имал најголем придонес во годишната инфлација во еврозоната, со 1,71 процентен поен. Следувале услугите со 1,52 процентни поени, додека неенергетските индустриски производи придонеле со 0,29, а храната, алкохолот и тутунот со 0,25 процентни поени.

Пониска стапка, но не и крај на ценовниот притисок

Во Македонија, потрошувачките цени во септември биле за 2,7% повисоки отколку во истиот месец лани, додека во однос на август немало промена. Месечната стагнација покажува дека во тој месец не бил забележан дополнителен вкупен раст на индексот, иако движењата меѓу одделните категории биле различни.

Во месечната споредба, најизразени намалувања биле регистрирани кај рекреацијата, спортот и културата, како и кај транспортот. Од друга страна, поскапувања имало кај мебелот и опремата за домаќинствата, храната и безалкохолните пијалаци и неколку други категории.

Според Сојузот на синдикати на Македонија, вредноста на синдикалната минимална кошница за месец октомври 2026 година изнесува 70.358 денари.

Споредена со вредноста на синдикалната минимална кошница за месец септември 2026 година, која изнесува 69.432 денари е зголемена за 926 денари – соопшти Сојузот на синдикатите на Македонија (ССМ).

Со изнајмен стан од 60 квадрати за месец октомври изнесува 85.733 денари.

Според минималната кошница на ССМ, за храна и пијалаци домаќинствата трошат 26.170 денари, за сметки 6.379 денари, за транспорт 5.468 денари.

Разликата меѓу инфлацијата во Македонија и просекот на ЕУ е охрабрувачки показател, а владините интервенции кај горивата се еден од факторите што можат да придонесат за ублажување на ценовниот притисок. Сепак, не може целата разлика да им се припише само на владините мерки: на инфлацијата влијаат и меѓународните цени, домашната побарувачка, производствените трошоци и структурата на потрошувачката.

Исто така, податоците не се целосно идентични по методологија: Евростат го користи хармонизираниот индекс на потрошувачки цени, додека националниот податок за Македонија е објавен според домашниот индекс. Затоа споредбата е корисна како ориентација за движењето на цените, но не претставува целосно методолошки идентична споредба.

Главниот предизвик останува да се задржи инфлацијата под контрола и во наредните месеци. Мерките кај горивата, надзорот врз трговијата и спречувањето неоправдани поскапувања можат да го ограничат дополнителниот притисок, но трајната ценовна стабилност ќе зависи и од состојбата на меѓународните пазари и од движењето на домашните трошоци.