„Њујорк тајмс“ за студентското движење во Србија: Урнаа моќник, но ќе можат ли да водат држава?

t

Студентското движење во Србија успеа да го постигне она што опозициските партии не успеаја да го направат повеќе од една деценија – да ја поразат политичката машинерија на Александар Вучиќ. Сепак, по историската изборна победа на 25 октомври, студентите и нивните кандидати може да се соочат со уште потешка задача: формирање функционална влада и управување со земјата. Американскиот „Њујорк тајмс“, во обемна анализа, прашува дали движење кое се појави без лидер, политичка партија и традиционална кампања може успешно да ја води државата.

Како што пишува „Њујорк тајмс“, студентите донесувале одлуки со кревање раце, по неколкучасовни дискусии во универзитетските училници. Тој бавен и често комплициран процес, познат како пленум, претставувал еден вид експеримент во непосредната демократија. Се покажа дека токму таков начин на организирање е доволно силен за да го порази политичкиот систем што Александар Вучиќ го градел со години.

Сепак, „Њујорк тајмс“ предупредува дека принципите што им ја донесоа победата на студентите можеби нема да бидат доволни за создавање стабилна и долгорочно одржлива влада.

„Разликите неизбежно ќе доведат до поделба“
Еден од најголемите предизвици е фактот што студентите на изборната листа ставија луѓе со различни политички и идеолошки убедувања, од кои повеќето немаат искуство во управувањето со земјата. Досега, тие беа поврзани првенствено со една цел – смена на Вучиќ и системот што тој го создаде.

Социологот Владимир Вулетиќ предупредува дека самиот метод на донесување одлуки може да стане сериозен проблем.

„Тоа е комбинација од комунистичкиот начин на донесување одлуки преку пленуми и демократското донесување одлуки преку избрани членови на парламентот. Хармонизирањето на овие два пристапа ќе биде организациски предизвик“, изјави Вулетиќ за „Њујорк тајмс“.

Тој верува дека внатрешните конфликти се речиси неизбежни.

„Идеолошките и организациските разлики неизбежно ќе доведат до поделби во движењето, а веројатно и до нови избори во рок од една година“, рече Вулетиќ.

Студентите, сепак, тврдат дека се свесни за разликата помеѓу организирање протести и водење на земјата.

Наталија Петровиќ (22), студентка по комуникации и односи со јавноста, објаснува дека идната влада нема да функционира како студентски пленум.

„Идниот парламент и влада нема да работат според принципите на студентските пленуми и директната демократија, туку во согласност со Уставот и програмата што ја развивме заедно со нашите кандидати и други експерти“, рече таа.

Кој ќе биде премиер и кој всушност ќе ги носи одлуките?
„Њујорк тајмс“ наведува дека сè уште не е познато кој ќе биде новиот премиер на Србија.

Новиот парламент мора да се конституира во рок од три месеци од објавувањето на конечните резултати од изборите, но датумот на седницата сè уште не е одреден.

Идната влада се соочува со голем број итни задачи – усвојување на буџетот, назначување министри, преговарање за меѓународни договори и реагирање на можни кризи.

За разлика од студентските пленуми, каде што дури и помалите предлози се дискутираа со часови, државните институции нема да имаат луксуз на неограничено време за донесување одлуки.

Дополнителен проблем е односот меѓу студентите и луѓето што ги избраа како кандидати за пратеници.

Студентите не сакаа сами да влезат во парламентот, но имаат намера да задржат контролна улога врз оние што ги доведоа на власт.

Тие тврдат дека нема да се обидат да организираат пленуми по министерства, туку дека ќе дејствуваат како независна сила што бара транспарентност и одговорност.

Сепак, останува прашањето, што ќе се случи кога избраните членови на парламентот не се согласуваат со ставовите на студентското движење?

Професорот Душан Спасојевиќ од Факултетот за политички науки предупреди во својата анализа дека управувањето со државата ќе бара поголема независност на избраните претставници.

„Фазата на управување би барала замениците или министерствата да добијат вистински овластувања, ослободени од студентска контрола“, напиша Спасојевиќ.

Студентите, од друга страна, стравуваат дека давањето целосна слобода на политичарите би можело да создаде нов центар на моќ што на крајот би личел на партиите против кои се бореле.

Програма од 1.000 страници, но без одговори на сите прашања
Кандидатите на Студентската листа се обврзаа да спроведат програма од приближно 1.000 страници, во чија подготовка учествуваа илјадници експерти, професори и студенти.

Сепак, според „Њујорк тајмс“, документот содржи многу ветувања во принцип за одговорност, транспарентност и борба против корупцијата, но значително помалку конкретни планови. Особено, беа избегнати прашања што би можеле да предизвикаат поделби во рамките на движењето, особено оние поврзани со надворешната политика.

Една од ретките јасно дефинирани позиции во надворешната политика се однесува на Израел.

Студентите ја изразија својата желба да ја прекинат блиската соработка што владата на Вучиќ ја одржуваше со Израел, особено во областа на одбраната.

Во програмата беше наведено дека Србија не смее „да биде соучесник во систематскиот обид на Израел да го уништи палестинскиот народ во Појасот Газа“.

Од трагедијата во Нови Сад до историската победа
Американскиот весник потсетува дека студентското движење се појавило по падот на настрешницата на реконструираната железничка станица во Нови Сад во ноември 2024 година, кога загинаа 16 лица.

Трагедијата стана симбол на системска корупција, а студентите наскоро почнаа да организираат блокади на факултетот и масовни протести, барајќи одговорност од изведувачите и владините претставници.

Меѓу студентите што се придружија на протестите беше Никола Малетиќ (21), студент по политички науки, кој беше на само неколку метри од настрешницата во времето на нејзиното уривање. Тој објаснува дека отсуството на лидер првично било тактичко решение, со цел да се заштити движењето од притисоците на безбедносните служби. Сепак, со текот на времето, таквата организација станала еден од неговите основни принципи.

„Луѓето сфатија дека никогаш повеќе не смееме да дозволиме еден човек да владее со земјата“, рече Малетиќ.

Студентите организираа протести речиси две години, а на некои собири собрале стотици илјади граѓани.

За разлика од традиционалните опозициски партии, тие не се ограничиле само на Белград и други големи градови.

Тие пешачеле и возеле велосипеди стотици километри низ цела Србија, посетувале мали градови и оддалечени села, разговарале со земјоделци, родители и пензионери.

Ваквите состаноци, пишува „Њујорк тајмс“, им овозможиле да ја добијат довербата на граѓаните кои одамна ја изгубиле вербата во политиката.

Додека Вучиќ доминирал на националната телевизија, студентите се потпирале на социјалните мрежи и директните контакти со граѓаните.

Тајни состаноци, кодни имиња и избор на кандидати
„Њујорк тајмс“ посвети посебно внимание на начинот на кој студентите избираа луѓе за нивниот изборен список.

Состаноците се одржуваа во тајност, мобилните телефони беа оставени надвор од просториите, а на потенцијалните кандидати им беа давани кодни имиња кои беа променети за да се спречи протекување. Студентите предлагаа кандидати, ги испрашуваа, ги проверуваа нивните биографии и гласаа за нив.

Потоа, кандидатурите беа разгледувани на факултетите низ цела Србија, а за да влезат во конечниот список, беше потребна поддршка од повеќе од половина од нив. Секој кандидат мораше да потпише еден вид „општествен договор“, со кој се обврзуваше да ги почитува принципите и целите на движењето.

Професорот по хемија Радомир Саичиќ, еден од кандидатите на Студентската листа, го опиша овој систем како форма на „хоризонтална демократија“.

Наталија Петровиќ објаснува дека целта била движењето да не зависи од поединци.

„Идејата зад движењето без лидер беше дека авторитарниот режим не може да нападне и дискредитира еден човек и со тоа да го поткопа целото движење“, рече таа.

Според неа, и покрај разликите меѓу кандидатите, сите ја прифатиле основната цел на идната влада.

„Главната цел на нашата влада е да ја отргне државата од канџите на мафијата и да воспостави механизми за отчетност и транспарентност што ќе ја отежнат корупцијата што е можно повеќе за секоја идна влада“, рече Петровиќ.

„Не сакаме нова влада која ќе се однесува како старата“
Иако студентите постигнаа историска победа, „Њујорк тајмс“ заклучува дека нивниот најголем предизвик допрва доаѓа.

Движењето кое успеа да ги обедини луѓето од различни политички убедувања околу заеднички противник сега мора да најде начин да ги надмине тие разлики при донесување конкретни одлуки.

Во исто време, студентите сакаат да ја задржат својата независност и можноста да ја контролираат владата, но без да создадат паралелен систем за донесување одлуки.

За Никола Малетиќ, кој ја преживеа трагедијата во Нови Сад, победата на изборите затоа не е конечна цел.

„Единствената вистинска победа ќе биде трајна промена во политичката култура и начинот на кој се води земјата. Сè друго едноставно би значело дека имаме нова влада која се однесува исто како старата“, вели тој за „Њујорк тајмс“.

ПОВРЗАНИ ВЕСТИ

„Њујорк тајмс“ за студентското движење во Србија:…

Студентското движење во Србија успеа да го…

Јанаки: Домашно воспитување луѓе, отидовме јабана!

СЕ Е ДО ДОМАШНОТО ВОСПИТУВАЊЕ!!!! Не случајно…

САД ги предупредија своите државјани и туристи…

Амбасадата на САД во Софија, денеска издаде…

ПОЛИТИЧКИ ЗЕМЈОТРЕС ВО ИЗРАЕЛ: Опозицијата го обвини…

Израел се соочува со нова сериозна политичка…

Нова трагедија во мак-фудбалот: почина Владимир Секуловски

Македонскиот фудбал повторно е во тага, денеска…