Политико: Путин сака уште територии, ЕУ трча прва да стигне до нив

Путиновото воинствено грабање територии ги натера лидерите на Европската Унија да направат сопствени планови за проширување. Сега се во тек чекори за внесување на дури осум нови членки во блокот од 27 земји.

Но историскиот стремеж кон проширување носи и ризици за ЕУ, пишува бриселски Политико.

Додавањето нови држави – потенцијално вклучувајќи ја и земјоделски моќната Украина – ќе ја отвори Пандорината кутија на предизвици. Ќе бидат потребни сеопфатни внатрешни реформи, а тоа најверојатно ќе предизвика повеќегодишни токсични конфликти меѓу сегашните членки на ЕУ.

И покрај болната сложеност на секој процес на проширување, руската агресија убеди некои влади на ЕУ дека не можат да си дозволат да чекаат.

„Ова е моментот да бидеме храбри и да го промениме нашиот пристап кон проширувањето – да ги внесеме шесте земји од Западен Балкан, секоја од нив, и Украина и Молдавија, јасно во нашето семејство“, изјави австрискиот министер за надворешни работи Александар Шаленберг за Политико.

„Проширувањето не е бирократски потфат… Тоа се однесува на извозот и на заштитата на одреден модел на живот на слободни, отворени западни демократии“.

Проширувањето се очекува да биде тема што на 13 септември ќе се провлекува низ годишниот говор на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лаен за состојбата на ЕУ. Министрите за европски прашања од 27-те престолнини на блокот на состанок кон крајот на октомври се очекува исто така да нурнат во темата, според двајца анонимни високи дипломати на ЕУ.

Клучно, се чини дека Германија и Франција се за. Понудата на германскиот канцелар Олаф Шолц претходно оваа година за „проширена“ Европа, како и оптимистичките сигнали од Париз, од каде што министерката за Европа Лоренс Бун изјави за Политико дека ЕУ треба да им даде „цврста порака“ на земјите-кандидатки за пристапување во Унијата – во најмала рака за да им помогне да ги одбијат кампањите за руско влијание.

Рок од седум години

Едно прашање е тајмингот. Претседателот на Советот на ЕУ, Шарл Мишел, повика новите членки да бидат примени во блокот до 2030 година. Францускиот претседател Емануел Макрон ја поддржува идејата за етапно проширување, при што земјите прво ќе добијат пристап до единствениот пазар пред да станат полноправни членки на ЕУ.

Австриецот Шаленберг ја промовираше можноста да им се дозволи на земјите-кандидати да седат како набљудувачи во политичкиот и безбедносен комитет на ЕУ (ПСЦ), тело во Брисел каде што се носат одлуките за надворешната политика. „Наместо само да им испратиме декларација на ЕУ или за заедничка надворешна безбедносна политика, велејќи ‘потпишете ја’, ги правиме дел од нашето размислување, дел од нашето одлучување“, рече тој.

Обновениот притисок за поголема Европа е првиот таков обид за проширување откако блокот ја прифати Хрватска во своите редови во 2013 година. Разговорот за внесување на Турција заврши со тоа што тогашниот претседател на Франција Никола Саркози отворено ѝ рече „не“ на Анкара во 2011 година, кревајќи ја кочницата за натамошно проширување.

Но ако сакаат да ги остварат своите амбиции, лидерите на ЕУ ќе треба да се справат со акутните растечки болки. Дебатата најверојатно ќе биде жестока меѓу европските престолнини, бидејќи официјалните лица ги разгледуваат квалификациите на земјите-кандидати – загриженоста поради корупцијата во Украина, на пример, е голема. А потоа, тука е кошмарната перспектива за реформирање на внатрешните процеси на одлучување на ЕУ за да се приспособи на многу поголем блок.

Веднаш штом Мишел го одреди својот целен датум за 2030 година, портпаролот на Европската комисија, која е одговорна за процена на подготвеноста на земјите-кандидати, го намали ентузијазмот околу толку брзиот рок. Процесот за пристапување во ЕУ е „заснован чисто на заслуги“, рече портпаролот. Комисијата подоцна оваа година треба да ги претстави извештаите за напредокот на земјите-кандидати, иако еден висок дипломат на ЕУ рече дека презентацијата веројатно ќе биде одложена поради интензивна контрола, особено на кандидатурата за пристап на Украина.

Корупцијата

„Сакаме да ѝ дадеме позитивен сигнал на Украина, но предлозите како овој да им се даде поголема моќ на (украинските) разузнавачки (служби) во врска со корупцијата може да испратат погрешна порака“, рече еден западноевропски дипломат. Во исто време, Украина беше „многу корумпирана земја“.

Земјоделската политика е најочигледната точка на вриење во какви било идни пристапни преговори меѓу Брисел и Киев. Евтиниот извоз на жито од Украина може да ја преплави ЕУ и да ги удави силно субвенционираните земјоделци од блокот. Полска и неколку други земји од ЕУ веќе ги затворија вратите за украинскиот извоз на жито, велејќи дека со тоа сакаат да ги заштитат своите земјоделци.

Внатрешните реформи што би ги поттикнало проширувањето вклучуваат: ревизија на Заедничката земјоделска политика на ЕУ, редизајнирање на долгорочниот буџет на блокот и менување на неговиот процес на донесување одлуки за да се постигне поголема употреба на таканареченото гласање со „квалификувано мнозинство“ во областите како што е надворешната политика, каде што во моментов е потребна едногласност меѓу престолнините.

„Она што го гледаме… е дека сегашната рамка, без разлика дали е буџетска или политичка или процедури за донесување одлуки, не е соодветна за една 30-члена Европа “, рече португалскиот министер за Европа, Тијаго Антунес. „Веќе е многу, многу тешко понекогаш, како што знаете, и со 27.“

Како и секогаш, политиката никогаш не е далеку. Едно големо проширување во ЕУ би го префрлило центарот на гравитација на блокот кон истокот, потенцијално разблажувајќи го традиционално одлучувачкото влијание на Франција и Германија врз клучните одлуки.

Група пратеници на ЕУ веќе прават нацрти на далекосежни планови за промена на договорите, кои ги добил Политико, за кои тие тврдат дека ќе бидат потребни за проширување.

Мисли некој на референдум?

Но промената на основните договори на ЕУ е напорен процес за кој се потребни референдуми во неколку земји. Мал е апетитот за таков вид вежба меѓу дипломатите на ЕУ, од кои некои тврдат дека реформите може да се спроведат според постоечкиот Лисабонски договор на блокот. „Во Советот нема мнозинство за промена на договорот“, вели еден дипломат на ЕУ. „Правната служба на Советот веќе со месеци нѐ советува дека Лисабонскиот договор е отпорен на проширување“.

Дебатата за проширувањето треба да се засили во наредните месеци, меѓу другото и на третиот состанок на Европската политичка заедница на земји надвор од оние во блокот, кој треба да се одржи на 5 октомври во Шпанија. Мишел планира да се сретне со лидерите на ЕУ во мали групи пред самитот за да ги слушне нивните ставови за проширувањето.

И покрај интензивниот фокус на Украина, помалите земји-кандидати исто така притискаат пред портите на блокот.

Претседателката на Косово, Вјоса Османи, чија земја минатата година официјално аплицираше за влез во ЕУ, претпазливо го поздрави обновениот фокус на проширувањето. „Веруваме дека е во интерес на сите да се приклучат сите земји од Западен Балкан“, рече Османи.

Но таа додаде дека земјите не се подготвени вечно да чекаат ЕУ да одлучи. „Тешко е да не ве фати нетрпеливост, особено кога правите сè што ќе побараат од вас, а потоа ништо не се случува“, рече таа, пренесува Политико.

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save