Пресуда за Хашим Тачи денес во Хаг

Хашим Тачи го предводеше Косово кон независност како еден од лидерите на Ослободителната војска на Косово (ОВК). Но, дали поранешниот претседател притоа извршил воени злосторства? Специјалниот суд за Косово во Хаг денеска треба да ја изрече пресудата против него и уште тројца поранешни високи функционери на веќе распуштената ОВК.

Во срцето на Приштина, главниот град на Косово, на централното шеталиште е поставен одбројувач. На огромен екран се одбројуваат деновите, часовите, минутите и секундите до моментот кога во Хаг ќе биде соопштена пресудата.

Илјадници граѓани се собраа изминатиот викенд во центарот на Приштина за да побараат ослободителна пресуда. За мнозинството Албанци во Косово, Тачи е херој: водач во борбата против српските сили, борец за самостојност и слобода на Косово.

Одведени, а потоа убиени?

Но, постои и поинаков поглед кон Тачи и кон ОВК. Таков е ставот на Силвана Маринковиќ, припадничка на српското малцинство во Косово.

Во едно предградие на Приштина таа покажува спомен-обележје составено од седум букви што го формираат зборот „Missing“ („Исчезнати“). На буквите високи колку човек се поставени фотографии од лица кои исчезнале за време на војната во Косово од 1998 до 1999 година, меѓу кои е и фотографијата на нејзиниот сопруг.

„Тешко е кога пет минути не знаете каде е некој близок човек, а камоли 27 години“, вели црнокосата жена.

Според нејзините сомневања, нејзиниот сопруг бил киднапиран на контролен пункт од вооружени лица во униформи, префрлен во логор и таму убиен.

„Логорите ги управуваше ОВК. Тие ги обезбедуваа во униформи и со автоматско оружје, а сите имаа покриени лица“, вели Маринковиќ.

Му се заканува долга затворска казна

Токму ваквите сведоштва се дел од обвинението со кое Тачи се соочува пред судот.

Обвинителството бара казна затвор од 45 години поради воени злосторства и злосторства против човештвото, вклучително убиства, тортура и прогон на цивили.

Сепак, случајот ја надминува личноста на Тачи. Во суштина, станува збор за прашањето како се распределува одговорноста за војната меѓу Србите и косовските Албанци, конфликт во кој загинаа околу 13.000 луѓе и кој заврши дури по повеќенеделното бомбардирање на српските сили од страна на НАТО.

Години на ескалација

Сè започна во 1989 година, кога тогашниот српски претседател Слободан Милошевиќ ги укина автономните права на Косово и регионот го стави под целосна контрола на Белград.

Мирниот отпор, предводен од тогашниот косовски претседател Ибрахим Ругова, не успеа да ја промени ситуацијата. Потоа на сцената се појави паравоената ОВК, која започна вооружени акции и напади врз српски полицајци и институции.

Подоцна ОВК привремено воспостави контрола врз делови од Косово.

Српските сили возвратија со масовна употреба на сила, вклучително и против цивилното население. Се зборуваше за масовни егзекуции. Западните земји стравуваа дека може да се повтори сценарио на геноцид слично на оној во Сребреница за време на босанската војна.

Кога мировните преговори пропаднаа во 1999 година, НАТО интервенираше без мандат од Обединетите нации, со учество и на Германија.

За време на повеќенеделните воздушни напади врз српските сили, НАТО и ОВК практично дејствуваа на иста страна. Според наводите, борци на ОВК биле обучувани од британски специјални единици.

Тачи, чиј наводен прекар бил „Змијата“, прво бил командант, а подоцна и лидер на ОВК.

На крајот Србија се согласи да ги повлече своите сили од Косово и да дозволи распоредување мировни сили под водство на НАТО.

Потоа Тачи започна политичка кариера и подоцна стана претседател на Косово, претворајќи се во еден од главните соговорници на Западот во регионот.

Симболично, токму во моментот кога патувал кон САД за средба со американскиот претседател Доналд Трамп во 2020 година, бил информиран за обвинението против него. Тачи веднаш го прекинал патувањето и доброволно се предал во Хаг.

Реклама

Дали се замаглуваат улогите во војната?
Ветераните на ОВК не негираат дека одделни борци можеби извршиле воени злосторства. Според нив, не постои „чиста војна“.

Но, тие тврдат дека никогаш не биле издавани наредби за убивање српски цивили.

За ветераните, процесот претставува политички обид да се создаде рамнотежа на вината меѓу Србите и косовските Албанци.

„Секој знае кој беше агресорот, а кој жртвата“, велат тие, предупредувајќи дека таквата јасна слика би можела да биде доведена во прашање.

Потрага по патот кон помирување

За Силвана Маринковиќ, која веќе 27 години не знае што точно се случило со нејзиниот сопруг, ваквите тврдења не носат утеха.

Осуда на Тачи би ѝ дала одредено чувство на правда. Но дали тоа ќе се случи, останува неизвесно.

Според медиумски извештаи, обвинителите во Хаг се жалеле дека сведоци биле заплашувани за време на процесот.

Беким Блакај, кој од 2000 година работи за Фондот за хуманитарно право во Косово, ги слушнал приказните на двете страни стотици пати. Неговата организација ги документира воените злосторства извршени и од српската и од албанската страна.

Кога станува збор за прашањето за одговорноста, неговиот став е јасен:

„Бројот на жртвите недвосмислено покажува дека многу повеќе Албанци биле убиени од српските сили отколку обратно.“

Сепак, Блакај смета дека општеството повеќе не треба да се занимава со споредување на страдањата, туку да бара пат кон помирување.

„Треба врз основа на факти да се раскаже што навистина се случило. Тоа ќе му служи на помирувањето и ќе овозможи нормални човечки односи меѓу двата народа“, вели Блакај.