INFOMAX.MK

Форбс Србија анализира како функционираат банкарските трезори, колку готовина вообичаено чуваат банките и дали е можно од трезорот на Алта банка да биле изнесени 45 милијарди динари, како што тврди Обвинителството за организиран криминал.

Готовината со која располага една банка во својот трезор служи за снабдување на менувачниците, банкоматите и филијалите. Но, ниту една банка не чува 380 милиони евра во својот трезор. Вообичаено станува збор за суми од неколку десетици милиони евра.

„Она што е важно да се знае е дека директорот не смее да влезе во трезорот на банката, ниту има што да бара таму. Тоа можат да го прават само овластени лица“, објаснува за „Форбс Србија“ поранешен директор на банка во Србија.

Тој го коментира соопштението на Обвинителството за организиран криминал, според кое уапсениот сопственик на Алта банка, со помош на двајца вработени, влегувал во трезорот, од каде што изнесувал пари и на тој начин стекнал противправна имотна корист од околу 45 милијарди динари.

Според соговорникот на „Форбс Србија“, можно е Обвинителството за организиран криминал погрешно да го протолкувало значењето на готовината и готовинските еквиваленти со кои располага една банка.

Тој објаснува дека тоа не е само она што во секојдневниот говор го нарекуваме кеш. Во оваа категорија спаѓаат и обврзниците што ги поседува банката, репо-хартиите од вредност, како и задолжителната резерва што се чува во Народната банка на Србија.

Дополнително, најголемиот дел од паричните средства на една банка се наоѓаат на нејзина сметка во Народната банка и не ѝ се достапни на начин на кој би можел некој едноставно да влезе во трезорот и да ги изнесе.

Соговорникот додава дека Алта банка немала голем број обврзници во своето портфолио.

„Сепак, не можам да замислам дека во својот трезор можеле да имаат 45 милијарди динари. Не знам дали трезорот на која било банка во Србија може да прими толкава сума“, вели тој за „Форбс Србија“.

Тешко е да се замисли дека толкава сума кеш можела да биде изнесена

Банкарите со кои разговарал „Форбс Србија“ велат дека им изгледа речиси невозможно толкава сума пари да била изнесена во вреќи од трезорот на Алта банка. Тврдат дека досега не слушнале за таква практика.

„Такво нешто во банките, особено во оние што работат во Србија и се во сопственост на странски капитал, би било невозможно. Не постои можност сопственикот на банка или претседателот на Извршниот одбор да дојде и да им нареди на вработените да го отворат трезорот, а потоа самиот да ги изнесе парите. Тоа едноставно не се случува во пракса“, изјавил за „Форбс Србија“ високопозициониран банкар.

Соговорниците, сепак, нагласуваат дека тоа не значи дека во конкретниот случај наводите на Обвинителството не се точни. Тие само укажуваат дека такво сценарио е незамисливо во нормално банкарско работење, во институција што ги почитува правилата и процедурите.

„Ова изгледа како типична ситуација во која сопственикот на некоја фирма доаѓа и им наредува на вработените да ја отворат касата, по што ги зема парите. Но, банкарскиот систем функционира поинаку. Не е невозможно во трезорот да имало толку пари, но тоа во никој случај не е вообичаено. Толкава сума не се чува во трезор. Ќе видиме каков ќе биде исходот, односно дали Макура навистина изнесувал готовина или станува збор и за други видови средства“, вели експерт за внатрешна ревизија во банкарството.

Одговорноста на Народната банка на Србија

Според соопштението на вицегувернерите, тие тврдат дека не знаеле што се случува во Алта банка сè до ноќта меѓу петокот и саботата.

Сепак, познато е дека Алта банка имала невообичаени процедури и се разликувала од останатите банки на пазарот, меѓу другото и според каматните стапки и висината на надоместоците што ги наплаќала.

Банкарите со кои разговарал „Форбс Србија“ велат дека не сакаат однапред да ја обвинуваат гувернерката или вицегувернерите, но сметаат дека е сомнително како ваквото работење можело да остане незабележано од страна на Народната банка на Србија.

„Ако имате банка чии биланси покажуваат премногу готовина, неколкупати повеќе од вообичаеното, логично е да прашате зошто е тоа така. Тоа не значи дека банката работи незаконски, но е сигнал дека треба да се засили контролата. Познато е дека Народната банка може секојдневно да го контролира работењето на банките. Може од час во час да знае што се случува во една банка“, објаснува искусен банкар.

Соговорниците на „Форбс Србија“ сметаат дека Народната банка или некој во неа го игнорирал невообичаеното работење на Алта банка сè додека состојбата не станала толку сериозна што единственото решение било одземање на дозволата за работа.

„Можно е од Алта банка да биле доставувани и лажни податоци за билансите. Не е одговорно однапред да се вперува прст во кого било. Постапката треба да покаже кој за што е одговорен – и кога станува збор за сопственикот, но и за оние што биле задолжени за надзорот над работењето на банките“, наведува соговорникот.

Проблемот со надзорот на Народната банка

Првиот соговорник на „Форбс Србија“ смета дека поголем проблем од времето кога била одземена дозволата за работа на Алта банка е дистанцирањето на вицегувернерите од постапувањето на централната банка преку посебно соопштение.

Тој вели дека е можно гувернерката да криела информации за состојбата во Алта банка од вицегувернерите, но додава дека тоа би било навистина чудно.

На прашањето колку пари би требало да бидат изнесени од Алта банка за таа да ја изгуби дозволата за работа, имајќи го предвид претходно високото ниво на ликвидност, соговорникот одговара кратко:

„Тоа е прашање од милион евра. Или 380 милиони“.

Тој додава дека би било многу тешко незабележливо да се спроведе трансфер на толкава сума пари во странство преку банкарски сметки. За тоа е потребна кореспондентска банка, а трансакцијата или трансакциите би морале да го избегнат и надзорот на двете централни банки.

Невообичаен модел на работење

Финансискиот извештај на Алта банка за крајот на третото тримесечје покажува дека на 30 септември банката располагала со 88,3 милијарди динари готовина. Тоа е зголемување од околу пет милијарди динари во однос на 30 јуни, кога износот на готовината бил 83,4 милијарди динари.

Соговорникот го потврдува претходното пишување на „Форбс Србија“ за деловниот модел на Алта банка, кој значително се разликувал од моделот на водечките банки во земјата. Тоа, според него, отвора и прашање дали банката повеќе функционирала како класична финансиска институција или како трезор за чување пари.

„Тие беа исклучително ликвидни, најдобри на пазарот во тој поглед. Треба да се има предвид и дека во нивните депозити доминирале краткорочните средства. Се определиле за таков модел на прибирање пари, особено од компании и од јавниот сектор. Но, нивната пасива значително се разликувала од активата. Тоа носи и поголем каматен ризик, а влијаело и врз нивната многу ниска профитабилност“, објаснува соговорникот.

Од финансискиот извештај може да се види дека на крајот на третото тримесечје Алта банка имала 190,4 милијарди динари прибрани депозити, додека 111,5 милијарди динари биле пласирани во кредити.

Растот на депозитите со години бил побрз од растот на кредитирањето, како што „Форбс Србија“ објави во текот на викендот.

Големите депозити имаат своја цена

Соговорникот ваквиот начин на работење го оценува како „отсуство на стратегија“, бидејќи, според него, не гледа јасна економска логика во него.

„Парите прибрани преку депозити, кои потоа не се пласираат во форма на кредити, ја чинат банката. Не знам зошто ги чувале тие пари. Дали станува збор за незнаење или за свесна одлука, не знам, но тоа не е вообичаено“, додава тој.

Како што „Форбс Србија“ објави претходно, учеството на пласираните кредити во однос на депозитите на Алта банка на средината на годината изнесувало 61,5 проценти.

Тоа значително отстапува од состојбата кај повеќето најголеми банки во Србија, каде што овој сооднос надминува 80 или 90 проценти, а кај една банка достигнува и 110 проценти.

Тоа значи дека банките поголем дел од средствата прибрани преку штедење ги користат за одобрување кредити, од кои остваруваат приходи, бидејќи каматите на кредитите се повисоки од каматите што им ги исплаќаат на штедачите.

Дозволата на банката ѝ се одзема во петок

Коментарите на соговорниците на „Форбс Србија“ се однесуваат и на постапувањето на Народната банка на Србија. На 27 октомври централната банка објавила соопштение во кое навела дека состојбата на банкарскиот пазар е стабилна, за веќе во петокот доцна навечер да ѝ ја одземе дозволата за работа на Алта банка и да ја упати во стечај.

Поранешниот банкар смета дека можело да се постапи и поинаку.

„По првите информации што се појавија во јавноста за повлекување средства од банката, Народната банка на Србија требало да им наложи на своите служби да ги следат тековите на ликвидноста на Алта банка. Народната банка располага со софтвер што овозможува на секој час да ја следи ликвидноста на секоја банка, особено плаќањата во меѓународниот платен промет. Ако го забележале тоа, можеле уште во средата наутро да испратат свои луѓе во Алта банка. Таквата контрола можела да го запре прометот и да спречи одлив на средства, без нужно да се оди во стечај“, смета соговорникот.

Сепак, тој не гледа проблем во тоа што дозволата за работа ѝ била одземена во петок навечер.

„Дозволите на банките им се одземаат во петок за пазарот да може да се стабилизира во текот на викендот. Во таа смисла, постапиле многу внимателно“, наведува тој.

Колку би тежеле 45 милијарди динари во готовина?

Износот од 45 милијарди динари, за кој Обвинителството тврди дека бил изнесен од трезорот, би претставувал околу девет милиони банкноти од најголемиот апоен од 5.000 динари.

Тоа значи дека таквата количина пари би тежела околу девет тони. Логистички, би било исклучително тешко да се изнесе за кратко време, а за транспорт во една тура би бил потребен приближно половина од најголемиот камион-шлепер.

Дури и доколку сумата била изнесена во банкноти од 500 евра, би станувало збор за околу 800.000 банкноти со вкупна тежина од приближно 1,7 тони.

Случајот со Алта банка отвора сериозни прашања за начинот на кој се управувало со нејзините средства, за внатрешните контроли и за надзорот што го вршела Народната банка на Србија. Сепак, конечните одговори за тоа дали и како биле изнесени парите, како и за одговорноста на инволвираните, треба да ги даде истрагата.